Gastbloggers

Geschiedenis van de zorg is een breed begrip en kan vanuit verschillende kanten bekeken worden. Het gaat erom welke vraag je stelt en welke bronnen je gebruikt om je probleem op te lossen. Om juist die verschillende kanten te belichten, nodigen we met enige regelmaat deskundigen uit om over een actueel of historisch thema een gastblog te schrijven. In dit dossier staan ze allemaal op een rij met hun interessante visies. Zo blijft de geschiedenis van verpleging en verzorging levend!

Gastblogger Sven Tuytens over de Spaanse burgeroorlog

Sven Tuytens, buitenlandcorrespondent voor de VRT in Madrid, raakte gefascineerd door de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939). Hij publiceerde in 2017 het prachtige boek ‘Las Mámas belgas’ over de rol van Nederlandse en Belgische verpleegsters (Mámas) tijdens deze oorlog. Voor ons schreef hij deze column.

De vergeten Nederlandse verpleegsters uit de Spaanse burgeroorlog (1936-1939)

Als correspondent voor de Vlaamse publieke omroep VRT en reporter voor het Nederlandse programma Nieuwsuur van de NOS heb ik dikwijls zin om dieper in mijn onderwerpen te graven. Zo kwam ik bij de Spaanse burgeroorlog (1936-39) terecht en de indrukwekkende blijk van solidariteit van mensen uit de hele wereld die toen de Spaanse republiek wensten te helpen. Vier jaar geleden stootte ik toevallig op een reeks oude groepsfoto’s van jonge verpleegsters uit Nederland en België die alles opgaven om samen in een Valenciaans oorlogshospitaal aan de slag te gaan. Meteen kwam ik tot de vaststelling dat de rol van vrouwen in oorlogen nog steeds veel te gemakkelijk tussen de bladzijden van de officiële geschiedschrijving valt.

Toen ik vernam dat het hospitaalgebouw er nog steeds staat en dat van alle verpleegsters die er tussen 1937 en 1939 werkten, nog maar één verpleegster in leven was, besliste ik om een documentaire te maken. Maar mijn onderzoek bracht zoveel boeiende informatie aan het licht, dat een boek het logische vervolg werd. Zowel de film als de biografie dragen de titel: “Las Mamás belgas”, de naam die men hen in Onteniente (Valencia) meegaf. In Spanje werden verpleegsters toen “mamás” of “moeders” genoemd. De naam “belgas” kwam van “El Belga”, de bijnaam van het hospitaal, oorspronkelijke een initiatief van Belgische vakverenigingen en de Socialistische Internationale. Toch kwam de meerderheid van de professionele verpleegsters uit Nederland. De Belgen waren voornamelijk Joodse migranten uit Oost-Europa die in Antwerpen leefden.

Het is trouwens dankzij de sterke getuigenissen van Jenny Schaddelee, Trudel de Vries, Maatje Huizinga en Jo Bovenkerk dat ik in staat was om een stuk verloren geschiedenis bijeen te puzzelen. Verpleegster Jo uit Amsterdam was een bijzonder gedreven vrouw. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte zij in Nederland als verpleegster en koerierster voor het gewapend verzet.

Jo, die het tijdens haar periode in Spanje steeds heel professioneel aan boord legde en de soldaten bij het binnenkomen al meteen wilde klasseren als zieken of gewonden, vertelde later in haar biografie hoe sommige soldaten weleens onverwachte antwoorden gaven, maar die brachten haar niet van haar stuk:

‘Met de gewonden die lopend binnen kwamen ontwikkelden zich gesprekken in de trant van:

-‘¿Herido o enfermo, camarada?’
-‘Je hebt de mooiste ogen van de wereld.’
... na enig gezoek in ’t woordenboek...
‘Ja, maar ben je nu gewond of ziek?’
-‘We gaan morgen samen trouwen.’

Het ging allemaal een beetje moeizaam. Ze kregen ieder een schone handdoek en een pyjama, maar sommigen wilden graag een handdoek die bij de pyjama kleurde. Ze gebruikten die na of voor de douche als sjaal, staken een bloem achter het oor en tippelden het dorp in. Soms met de thermometer onder de arm. Als ze s‘avonds terug kwamen zat die er nog (of weer?). We hadden geen wacht bij de uitgang om ze tegen te houden en dat was natuurlijk vervelend. Want natuurlijk waren ze niet voor niets naar het hospitaal gestuurd.’

In Spanje kregen de vrijwilligsters te maken met plaatselijke geneesheren die deze vrijgevochten en mondige vrouwen als een bedreiging zagen voor hun eeuwenoude patriarchale macht. Spijtig genoeg werden deze moedige verpleegsters tweemaal vergeten. Eerst voor hun strijd als oorlogsverpleegsters tegen de opstandige generaal Franco, daarna tijdens de Tweede Wereldoorlog voor hun rol als leden van het gewapend verzet of redsters van opgejaagde Joodse families.

Het boek “Las Mamás belgas” brengt daar nu verandering in. Naast een editie in het Nederlands (Uitgeverij Lannoo, 2017), verscheen zopas ook een Spaanse vertaling. Volgens de uitgever El Mono Libre loopt de verkoop nu zo goed dat er aan een tweede druk wordt gedacht. Je kunt het boek hier bestellen.

Sven Tuytens

<
>

Gastblogger Femke Bakker over ruim 2 jaar HBO-V

Femke Bakker koos, na 5 jaar als vormgever, voor de opleiding verpleegkunde. Na ruim 2 jaar maakt ze de stand van zaken op. Ze schreef voor ons een gastblog over haar verpleegkundige motivatie.

Inmiddels ben ik net over de helft van mijn opleiding: 2 jaar en 5 weken HBO-V. Ik lees weleens de teksten terug waarin ik mijn motivatie heb verwoord om verpleegkundige te worden. Of eigenlijk waarom ik verpleegkundige wilde worden, want door alles wat ik leer en ervaar tijdens mijn studie moet ik elke keer weer op zoek naar kersverse motivatie. Daarom schrijf ik deze blog over een kleine geschiedenis van verpleegkundige motivatie.

Wonder

Verpleegkunde was vroeger een roeping. Van mijn medestudenten heb ik niet gehoord dat ze een roeping voelen, maar er zijn er wel die hun hele leven al weten dat ze verpleegkundige willen worden. Als kind wilde ik ook zuster worden, maar dat verdween toen ik tiener was. Twintig jaar later kwam de wil terug; op het moment dat ik keek naar wachtende verpleegkundigen in het Erasmus MC en jaloezie voelde. Ik wilde met hen voor de lift wachten.

Op dat moment was verpleegkunde voor mij een mysterieuze wereld waar verpleegkundigen de baas zijn en waarin wonderlijke activiteiten plaatsvinden. Hoe kunnen ze alle ziektes en medicijnen kennen? Waarom gaan ze niet ten onder aan het verdriet van anderen? Hoe overleven ze nachtdiensten? Ik stond er zelf buiten en met mijn verwondering kwam de motivatie om verpleegkunde te studeren, om binnenin die wereld te komen.

Magie

Alles wat ik in het eerste jaar leerde uit boeken en oefen in de skillslabs maakte de mysteries in de verpleegkundige wereld steeds groter. Ik kon er vanuit verschillende perspectieven naar kijken en ik leerde het lichaam en de geest van mensen in onderdelen te benoemen en in theorieën uit te leggen. De verpleegkundige wereld was nog steeds op een afstand, maar ik stond wel iets dichterbij.

Tijdens de eerste stage in het tweede jaar ben ik ineens binnen. Door de praktijkervaring verdwijnt de magie en parallel hieraan verandert mijn motivatie. Want nu ik erbinnen ben, moet ik afwegingen maken tussen bijvoorbeeld een goede werkrelatie met een collega of die collega direct aanspreken op een fout in een handeling. Mijn oorspronkelijke bewondering is die van een buitenstaander en ik zie dat binnenin de verpleegkunde honderden werelden zijn waar ik een standpunt in moet nemen. Een standpunt van een beoefenaar.

Liefde

In de praktijk is er minder tijd om te mijmeren over de wereld waarin ik een professionele verpleegkundige word. Tijdens drukke werkweken lijken externe factoren aan mijn motivatie te morrelen en door de druk vergeet ik door de magische bril naar de verpleegkundige wereld te kijken. Dat vind ik jammer, maar ik verlang niet terug naar de tijd voordat ik studeerde. Tegenwoordig kan ik me verwonderen en met alle kennis en vaardigheden die ik tot nu toe opgedaan heb, iets met die verwondering doen. Als beroepsbeoefenaar kan ik nu ook professioneel van mensen houden en voor ze zorgen, en dat motiveert me gelukkig enorm.

Soms als ik in mijn uniform door het Erasmus MC loop, merk ik dat mensen anders naar me kijken dan wanneer ik er in mijn eigen kleding doorheen wandel. En dan verwonder ik me over het feit dat ik straks sta te wachten voor de lift, samen met de andere verpleegkundigen.

<
>

Gastblogger Hugo Schalkwijk over 30 jaar hiv/aidszorg

Deze zomer ging het project ‘Hun stem gehoord: verpleegkundigen in de frontlinie, strijd tegen de aidscrisis: 1982-1996’ van start. Publiekshistoricus Hugo Schalkwijk interviewt hiervoor verpleegkundigen die zich op een speciale manier hebben ingezet in de zorg voor mensen met hiv en aids.

Mooiste tijd uit de carrière

Voor sommigen was het een roeping, anderen rolden er min of meer toevallig in. Wat de geïnterviewde verpleegkundigen echter met elkaar gemeen hebben, is dat ze hun tijd in de zorg voor mensen met aids de mooiste uit hun carrière vonden. Dat was niet in de minste plaats door de vrijheid die ze hadden om hun rol als verpleegkundige in te delen.

Verpleegkundigen in de frontlinie

Die vrijheid was er onder andere doordat de medische wereld maar weinig te bieden had voor aidspatiënten. Er bestond geen effectief medicijn tegen aids. Aidspatiënten, in de begintijd vooral jonge homoseksuele mannen, stierven vaak kort na diagnose. De heftigheid van de ziekte en de bijzondere patiëntengroep trok een aantal verpleegkundigen aan die, ondanks het ontbreken van medicijnen, aidspatiënten de zorg wilden bieden waar zij recht op hadden.

Verpleegkundig consulenten hiv/aids

De eerste polikliniek voor aidspatiënten werd in mei 1985 geopend in het AMC. Dit gebeurde voor een groot deel op initiatief van de pas benoemde verpleegkundig aidsconsulenten. Op deze poli werkten zij op een voor die tijd ongekende, gelijkwaardige manier samen met de specialisten. Zij hadden hun eigen spreekuren, waarin ze extra aandacht hadden voor de psychosociale gezondheid van de patiënten én hun partners. Daarnaast verzorgden zij de voorlichtingen voor hun collega gezondheidswerkers uit het hele land.

30 jaar hiv/aidszorg

Door het bestaan van goede medicatie hebben de consulenten hiv/aids tegenwoordig een heel andere baan. “Ik begeleid mensen nu jarenlang, zie ze opgroeien en relaties krijgen. Men gaat nu jaren mee.” Dat de patiënten nog altijd goede zorg krijgen komt niet in de minste plaats door de verpleegkundig consulenten. Dat zij hun patiënten nu ook oud zien worden is een mooie constatering na ruim 30 jaar hiv en aidszorg.

<
>

Gastblogger Leo van Bergen over de verpleegster als moeder

Medisch-historicus Leo van Bergen signaleerde dat verpleegsters in WO I een speciaal imago hadden. Hij schreef er het artikel ‘Tussen heilige en hoer’ over, onlangs gepubliceerd in het NMTG 70. Een pittige titel, die vragen oproept. Daarom schreef hij er voor ons deze blog over.

De ultieme moeder

Al sinds het schrijven van mijn proefschrift over het Nederlandse Rode Kruis in de jaren negentig is de rol van de verpleegster vast onderdeel van mijn historisch onderzoek naar het belang van geneeskunde voor oorlogvoering. Ik kwam er toen namelijk achter wat voor een impact een bepaald beeld over de vrouw op het werk van verpleegsters kan hebben. In het kort kwam dat beeld in het begin van de twintigste eeuw in Nederland en elders, erop neer dat de oorlogsverpleegster als een moeder voor de gewonde soldaat moet zijn. Het enige wat ze nodig heeft, is een zachte hand en een warm hart. Ofwel: verpleging is niet echt een beroep maar een soort mantelzorg die het liefst gratis en voor niks moet worden geleverd.

De Nederlandse oorlogsverpleegster

In Nederland werden in 1910 voor het eerst enkele verpleegsters toegelaten in een militair hospitaal, dat te Utrecht. Het was een experiment waar zeker niet iedere medisch militair enthousiast over was. In de ogen van enkelen was het zelfs grotendeels als mislukt te beschouwen. Volgens een in 1917 verschenen rapport over de erbarmelijke staat van de militair-medische zorg tijdens de voorafgaande jaren van grote mobilisatie, was die mislukking geheel en al te wijten aan ‘de vrouwelijke eigenaardigheden’. Dat die niet nader werden gespecificeerd, kan alleen maar betekenen dat verondersteld werd dat de mannelijke lezers precies wisten waar de rapporteurs het over hadden.

De Eerste Wereldoorlog in de context

Vreemd aan deze Nederlandse opstelling is dat in toen de buiten haar landsgrenzen woedende oorlog, verpleegsters volop en veelal tot grote tevredenheid werkzaam waren – inclusief een flink aantal Nederlandse verpleegsters in zogenaamd neutrale ambulances. Dit wil niet zeggen dat het beeld over hen fundamenteel van dat van de ‘warmbloedige moeder’ verschilde. Over het wie en wat van hen is al het nodige geschreven. Maar wat had het in de oorlogspropaganda volop gebruikte dan wel misbruikte moederbeeld voor gevolg voor hun werk? Wat waren de consequenties van dat werk voor henzelf, waarbij velen van hen voor het eerst, en massaal, met naakte mannenlijven werden geconfronteerd? Wat was de verhouding tussen de beroepsverpleegsters, die hun werk wel degelijk beschouwden als een professie waarvoor zij gewoon goed betaald moesten worden, en de vrijwillige verpleegsters, die dachten een goed hart te hebben en dus voor het werk geschikt te zijn? En zo waren er nog veel meer voor die specifieke tijd en plaats typerende omstandigheden. Die hadden uiteraard invloed op het werk zelf en het beeld dat de verpleegsters van hun werk hadden. Maar zij hadden ook invloed op het beeld dat militairen, artsen, patiënten en mannelijke verplegers van hen hadden. Dat beeld nu fluctueerde tussen heilige en hoer.

Lees het artikel Tussen heilige en hoer (eerder verschenen in Nederlands Militair Geneeskundig Tijdschrift (NMGT) 70).


Leo van Bergen is medisch historicus, momenteel werkend aan een boek over de Nederlandse militair geneeskundige dienst van Napoleon tot en met de dekolonisatieoorlog. Voor meer informatie zie www.leovanbergen.nl

<
>

Aafke Gesina van Hulst (1868-1930)

Aafke Gesina van Hulst is de pionier van de wijkverpleging in Nederland. In 1894 begon zij met wijkverpleging op de kaart te zetten. Twee jaar later richtte zij een vereniging op die in 1902 aansluiting vond bij het Groene Kruis.

Aafke Gesina van Hulst (1868-1930)

Aafke Gesina van Hulst is de pionier van de wijkverpleging in Nederland. In 1894 begon zij in Harlingen met een vorm van wijkverpleging. 2 jaar later richtte zij een vereniging op die in 1902 aansluiting vond bij de Vereniging het Groene Kruis. Dankzij haar inzet verspreidde het Groene Kruis zich over heel Friesland. 

<
>

Groepsportret van de eerste cursus wijkverpleging, met rechts Aafke Gesina van Hulst en naast haar ds. Fleischer

<
>

Sociale afkomst

Aafke Gesina van Hulst (of ‘Sien’ zoals haar familie haar noemde) kwam op 28 januari 1868 als domineesdochter in Harlingen ter wereld. Zij groeide op binnen een vooraanstaande familie die zeer betrokken was bij de gemeente en zich inzette voor de arme gezinnen van Harlingen. Dat Aafke van Hulst opgroeide in een doopsgezind milieu heeft zeker bijgedragen aan haar grote gevoel van sociale rechtvaardigheid, haar soberheid, en misschien ook wel aan het feit dat ze een beetje uit de hoogte was.

<
>

Cursusboek bakeren

Geschreven door Aafke Gesina van Hulst en uitgegeven door de Provinciale Friesche Vereeniging Het Groene Kruis. Er moeten van dit boek zeer veel exemplaren in omloop zijn geweest want de 13e druk uit 1928 draagt de vermelding 14e duizendtal. Toch is hiervan vrijwel niets bewaard gebleven. Er zijn geen exemplaren ...

... meer aanwezig in Nederlandse bibliotheken. Het Florence Nightingale Instituut bezit naast de uitgaven uit 1914, 1918, 1922 en 1928 ook de eerste druk uit 1904. Hierin is een door Aafke zelf met de hand geschreven pagina geplakt, met een aanvulling bij de paragraaf over het gebruik van zuigflessen. De pagina is ondertekend met 'Harlingen december 1904' en haar naam.

 


Periode
  • Van 1904 tot 1928





<
>

Eigen initiatief

Aafke van Hulst begon haar werk in de wijk in 1894, nog voor dat de Vereniging Het Groene Kruis was opgericht. Wijkverpleging als georganiseerd beroep was in Nederland, in tegenstelling tot in Engeland, nog een vrij onbekend fenomeen. Geïnspireerd door huisarts dr. P.H. van Eden startte Aafke op eigen initiatief met wijkverpleging in Harlingen. Van hem leerde zij veel over het verplegen van zieken. Hij steunde haar in haar werkzaamheden en beiden waren zij groot voorstander van ‘huisverpleeging door gediplomeerde zusters’. Ook in andere delen van Nederland, bijvoorbeeld in Rotterdam, begon men op die manier met wijkverpleging. Ongewoon was wel dat Aafke Van Hulst dit geheel op eigen houtje deed en dus niet vanuit georganiseerd verband.

<
>

Marianne van Driel Krol (1920-2003)

Marianne van Driel Krol werd in 1920 in Haarlem geboren. Zij zette zich in voor één brede basisopleiding voor verpleegkundigen. Haar initiatieven op het gebied van wet- en regelgeving waren doorslaggevend voor de ontwikkeling van de verpleegkunde in de 20e eeuw .

Nannie Blogt

Onze directeur drs. Nannie Wiegman, historicus en verpleegkundige van huis uit, blogt regelmatig. Dit gebeurt meestal naar aanleiding van actuele ontwikkelingen die zij in haar blog becommentarieert en in historisch perspectief plaatst.

Kraamzorg thuis

In Nederland was thuis bevallen de normaalste zaak van de wereld, ook nadat in andere westerse landen de medicalisering van de geboorte toenam. Nederlandse vrouwen kregen hun baby lange tijd liever thuis dan in het ziekenhuis. De kraamzorg heeft dus een lange historie.Toch daalt het aantal thuisbevallingen aanzienlijk. Hoe gaat dat verder en wat betekent die afname voor het beroep van kraamverzorgende? In dit dossier vind je de geschiedenis van de kraamzorg vroeger en nu.

Hall of Fame

Wie zijn ze, die vrouwen en mannen uit de geschiedenis die het beroep van verpleegkundige en verzorgende groot gemaakt hebben? Natuurlijk kent iedereen Florence Nightingale wel, maar al die andere ambassadeurs en voorbeelden verdienen ook onze aandacht. Hier zijn ze!

Verplegen in de wijk

Wijkverpleging staat volop in de schijnwerpers. Vergrijzing en bezuiniging maken dat de thuiszorg op een andere manier georganiseerd moet worden. Huishoudelijke hulp komt bij gemeenten te liggen, terwijl verpleging en verzorging een taak van de wijkverpleging blijven. De roep om de ‘ouderwetse wijkverpleegster’ weerklinkt. De vraag is dan natuurlijk wat voor iemand dat was. Lees hier alles over de geschiedenis en historie van de wijkverpleging.

Verplegen in het ziekenhuis

Waar verplegen we de patiënt. Thuis of in het ziekenhuis? Tegenwoordig worden patiënten - onder andere uit kostenoverwegingen - eerder naar huis gestuurd dan 25 jaar geleden. Verpleegkundigen krijgen daarom steeds meer alleen met ernstige zieken te maken. Hoe was dat in de 19e en de 20e eeuw? Hoe zagen ziekenhuizen er uit? Bestonden verpleegkundigen al en wat deden ze toen? Lees hier alles over de geschiedenis en de historie van het ziekenhuis.

De GGZ

Mensen met psychische stoornissen blijven tegenwoordig zo lang mogelijk thuis wonen. Ze worden ambulant behandeld of zelfs via internet. Patiënten heten cliënten. Oppassers en bewaarders hebben plaatsgemaakt voor verpleegkundigen of verpleegkundig specialisten in de GGZ. Lees hier meer over de geschiedenis en de historie van de GGZ.

Verplegen in de Z

Eeuwenlang zijn termen voor verstandelijk gehandicapten en psychiatrische patiënten door elkaar gebruikt. De haast eindeloze opsomming varieert van zwakzinnigen tot idioten, debielen, imbecielen, achterlijken, onvolwaardigen, onmaatschappelijken, onnozelen, waanzinnigen, gekken en dwazen. Bij verstandelijk gehandicapten of zwakzinnigen is er altijd sprake van gebrekkige verstandelijke vermogens. Het is een groep die niet of moeilijk voor zichzelf kan zorgen. De kwetsbaarheid is gebleven, maar tegenwoordig spreken we over ‘mensen met mogelijkheden’. Hoe komt dat zo? Lees hier alles over de geschiedenis en historie van de zorg voor verstandelijk gehandicapten.

Florence Nightingale (1820-1910)

Overal ter wereld is Florence Nightingale het symbool van het beroep van verpleegkundige. Hoewel er tegenwoordig ook kritische geluiden te horen zijn, kan Florence Nightingale terecht beschouwd worden als de grondlegster van de moderne verpleegkunde. Lees hier alles over haar plaats in de geschiedenis en historie van de zorg.

Over het FNI

Wie meer wil weten over de historie van de verpleging en verzorging is bij het Florence Nightingale Instituut aan het juiste adres. Als kenniscentrum stimuleren we (wetenschappelijk) onderzoek naar de geschiedenis van deze prachtige beroepen. We ontwikkelen educatieve modules voor zorgstudenten en delen het erfgoed met behulp van beelden en verhalen. Dat doen we op geheel eigentijdse wijze .

Steun ons

Om onze missie uit te dragen en ons mooie werk voort te zetten, kunnen wij niet zonder steun. We hebben jouw hulp hard nodig. Je kunt ons op verschillende manieren steunen. Als particulier, als zakelijke donateur of als sponsor, afgestemd op jouw interessegebied en wensen. Doe je mee?

Onderzoek

Met dit dossier laten we zien hoe belangrijk en noodzakelijk onderzoek naar de geschiedenis van de verpleegkunde is. Resultaten van verpleegkundig-historisch onderzoek zijn in Nederland nog schaars. Daarom geven we onderzoekers, studenten en auteurs in dit dossier een platform om hun proefschrift, onderzoekresultaten, scriptie of artikel te delen.

Lezingen

Op zoek naar een boeiende historische lezing met een actuele insteek? Wij hebben maar liefst 10 verschillende themalezingen voor je in de aanbieding. Heb je interesse? Stuur dan het formulier onderaan dit dossier naar ons toe. We nemen dan contact met je op om je wensen te bespreken.

Events

Op zoek naar een bijzonder event voor of over de zorg? Bij het Florence Nightingale Instituut ben je daarvoor aan het juiste adres. Of het nu om een jubileum gaat, personeelsfeest, open dag, een beurs of congres. Wij verzorgen verrassende activiteiten over de historie van de zorg op iedere locatie. Een originele bijdrage voor medewerkers en bezoekers. Wat kunnen wij voor jou doen?

Disclaimer

We gaan uiteraard zo zorgvuldig mogelijk om met alle gegevens die aan onze zorg zijn toevertrouwd. Hieronder meer informatie over de disclaimer, privacy, cookies en de algemene voorwaarden van onze webwinkel.

English

The history of nursing attracted growing interest in the Netherlands in the 1980s. This led in 1993 to the establishment of the National Museum of Nursing, which changed its name to the Florence Nightingale Institute (FNI) in 2007. The museum closed in 2013 and transformed itself in an online knowledge Centre with a virtual museum.

Canon

Deze canon van de verpleging en verzorging geeft je een overzicht van de geschiedenis van de verpleging en verzorging door de eeuwen heen. Tussen 1830 en nu komen verplegen en verzorgen tot bloei. Hoogte- en dieptepunten, kleine en grote gebeurtenissen vormen samen deze canon van de zorg. Soms gaat het om grootse innovaties, vaak ook om kleine stapjes die in de dagelijkse praktijk werden bedacht en doorgevoerd. Het verpleegkundige vak is permanent in beweging: er worden steeds nieuwe eisen gesteld, steeds nieuwe technieken ontwikkeld, steeds nieuwe posities ingenomen. Ontdek de canon van de verpleging in dit dossier.

Gezinszorg

De professional die organisatorische taken in een gezin overneemt, heet sinds 1997 verzorgende of helpende. Ook namen als thuisbegeleidster, ouderenhelpster of gezinshulp komen voor. Ze zijn afgeleid van de beroepsbeoefenaren die vanaf begin 20e eeuw in de gezinsverzorging werkzaam waren. Zij waren de praktische vervangsters van moeders, die hun taken in het gezin niet konden vervullen. Er werden hoge eisen aan hen gesteld. Hoe is het beroep van huisverzorgster - zoals de gezinsverzorgende vroeger heette - veranderd? Lees hier alles over de geschiedenis en de historie van de gezinszorg.

Anna Reynvaan (1844-1920)

Het leek voor Johanna Paulina Reynvaan niet weggelegd om verpleegster te worden. Toch was ze één van de eersten die slaagden voor het Witte Kruis diploma en speelde ze een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de verpleging. Lees haar verhaal.

Frederike Meyboom (1871-1971)

‘Ik ben altijd lastig geweest . . .’. aldus de bijna 100-jarige Frederike Meyboom in 1971. Die eigenschap was nuttig in haar carrière in de verpleging. Ze kwam op voor haar eigen ideeën. Lees hier hoe ze dat deed.

Dag van de Verpleging

Als je op internet zoekt naar ‘Dag van …’ lijkt het wel of er elke dag iets te vieren of te herdenken valt. Je moet dus van goeden huize komen om je daartussen staande te houden. De ‘Dag van de Verpleging’ doet dat in Nederland al meer dan een halve eeuw. Waarom is die dag in het leven geroepen en hoe is de ontwikkeling verlopen? Gaat het om meer dan een plakje cake bij de koffie?

Lientje de Bussy-Kruysse (1858–1937)

Lientje Kruysse was een van Nederlands eerste gediplomeerde verpleegsters. Haar grote verdienste is dat zij kennis uit het buitenland in Nederland heeft geïntroduceerd. Zo heeft zij de wijkverpleging in diverse steden georganiseerd naar het toonaangevende Brits model.

Joukje von Nordheim (1931-2001)

Joukje von Nordheim speelde een prominente rol in de docentenbond. Internationale bekendheid verwierf ze vanwege haar voorzitterschap van de Commissie Von Nordheim. Vakmensen zagen haar als ‘het geweten’ van de verpleging bij het ministeriële departement.

Bets Bilgen (1906-1996)

Bets Bilgen was een enthousiaste en praktische verpleegkundige. Doordat ze wetenschappelijke theorieën een praktische invulling wist te geven, hielp ze de verpleging als vak verder. Haar enthousiasme, haar scherpe inzicht en haar arbeidsethos waren voor velen een belangrijke inspiratiebron.

Jeltje de Bosch Kemper (1836-1916)

Jeltje de Bosch Kemper werd op 28 april 1836 in een welgestelde familie in Amsterdam geboren. Het was niet gebruikelijk dat beschaafde meisjes werkten of studeerden. Maar Jeltje wilde zich nuttig maken en stortte zich op de verbetering van de maatschappelijke positie van vrouwen en verpleegsters.

Catharina Helena Vernède (1875-1957)

Catharina Helena Vernède hielp als jong meisje de dorpsdokter al bij zijn bezoeken. In 1895 besloot ze de opleiding tot verpleegster te volgen. Ze zette zich in voor een betere opleiding, maar ook voor meer idealisme en ethiek in de verpleegkunde.

Bep Engelberts (1898-1965)

Anna Elisabeth Wilhelmina Christine Engelberts, roepnaam Bep, beschouwde haar verpleegkundige werk in Nederland en Nederlands-Indië als de vervulling van een gewone plicht. Daarmee was ze een voorbeeld voor velen en een onmisbare steun voor de artsen met wie ze samenwerkte.

Aly van der Meij-de Leur (1928-2012)

Aly van der Meij-de Leur had een passie voor de geschiedenis van de verpleging. Vanuit die passie verzette ze essentieel werk. Volgens haar kon je uit die rijke historie leren wat verplegen is en hoe je dat vak uitoefent.

Kitty Verbeek (1919–2007)

Catharina Anna Maria (Kitty) Verbeek was een internationale professional met een duidelijke visie op het verpleegkundig vak en een hart voor de praktijk. Opleidingen voor leidinggevenden, opgericht in de jaren ‘70, zijn voor een groot deel het resultaat van haar overtuigingskracht.

Adrie Schipper (1875-1954)

Adriana (Adrie) Elisabeth Schipper ging tijdens haar leven meerdere keren met de Rode Kruis Ambulance mee. Tijdens diverse oorlogen verpleegde ze aan het front gewonde soldaten. Voor haar moed en professionaliteit ontving ze in 1937 de prestigieuze Florence Nightingale Medaille.

Nieuws

In dit nieuwsdossier vind je het laatste nieuws van en over het Florence Nightingale Instituut. We houden je op de hoogte van relevante ontwikkelingen, maar ook van nieuwe themadossiers op deze website.

Vlag Dag van de Verpleging

Dit jaar wordt de Dag van de Verpleging voor de 50e keer gevierd. En jaarlijks wappert er dan wel ergens bij een instelling in ons land de speciale vlag van de Dag van de Verpleging. Een prachtig symbool, maar inmiddels wel enigszins gedateerd. Daar moet nu verandering in komen.

Winkel

In Florence's webwinkel vind je diverse artikelen gerelateerd aan de zorg, leuk om te geven en te krijgen. Neem snel een kijkje!

Geschenken

In Florence's webwinkel vind je prachtige en unieke (relatie)geschenken gerelateerd aan de zorg en Florence Nightingale. Leuk om te geven en te krijgen. Neem snel een kijkje!

Huismerk

In Florence's webwinkel vind je diverse give-aways met ons huismerk 'no nurses no future'. Leuk om te geven en te krijgen. Neem snel een kijkje!

Boeken

In Florence's webwinkel vind je een mooie selectie boeken gerelateerd aan de zorg. Leuk om te geven en te krijgen. Neem snel een kijkje!

Kaarten & Posters

Onze webwinkel is gevuld met prachtige, historische ansichtkaarten en posters die gerelateerd zijn aan de zorg. Neem snel een kijkje en laat je verrassen door het aanbod.

Contact

Literatuur

Wil je meer te weten komen over de historie van de verzorgende en verpleegkundige beroepen? We hebben een literatuurlijst met een aantal standaardwerken voor je samengesteld, die samen een goed overzicht geven van de ontwikkeling en de geschiedschrijving.

Stichting Zuster Vernède

De Stichting Zuster Vernède richt zich op het onderzoek naar de geschiedenis van verpleging en verzorging. De stichting is vernoemd naar zuster Vernède, die in 1927 het eerste handboek voor de geschiedenis van de ziekenverpleging in Nederland schreef.

Dag Prinsengracht

In 1857 beleefde de verpleging in Amsterdam een hoogtepunt. Op de Prinsengracht 769 gingen de deuren van een imposant ziekenhuis open. Het deftige gebouw was bedoeld voor de huisvesting en opleiding van de pleegzusters. Het Prinsengrachtziekenhuis ontving in het begin weinig patiënten. De kleinschaligheid van het ziekenhuis werd de kracht. De kracht van de Gracht. Eind 2014 sloot dit unieke opleidingsziekenhuis definitief zijn deuren. In dit dossier leggen we de bijzondere historie vast.

Zo werkt deze site

Deze website bestaat uit themadossiers. Ieder dossier behandelt een onderwerp of werkveld uit de geschiedenis van de zorg.

Home

Welkom op de website van het Florence Nightingale Instituut. Hier vind je allerlei themadossiers over de geschiedenis van de verpleging en verzorging. Ontdek hoe het vak zich door de jaren heen ontwikkeld heeft. Maak kennis met belangrijke vrouwen uit het vak. En deel deze informatie met anderen.

Toen en Nu

In het vakblad Nursing geeft onze directeur Nannie Wiegman maandelijks haar kijk op de historie van de verpleging en verzorging in Nederland. De meest uiteenlopende onderwerpen komen aan bod. Van vakantie vierende verpleegsters tot professionalisering en bevlogenheid. Toen en nu.

Ode aan de verpleging

Verpleegkundigen staan altijd voor anderen klaar. Als ode aan deze unieke beroepsgroep hebben wij een bronzen sculptuur laten ontwerpen. Fraai om te geven, bijzonder om te krijgen. Ter gelegenheid van een jubileum, afscheid, afstuderen of gewoon, omdat je niet altijd een reden nodig hebt voor iets moois.

Wat weet jij van de zorg

Het Florence Nightingale Instituut (FNI) is het kenniscentrum van de geschiedenis van de verpleging en verzorging. Van de ruim 1,2 miljoen werknemers werken circa 400.000 mensen als verplegende of verzorgende. Een vak om trots op te zijn!

Blitse Zusters

Met deze modeshow van historische uniformen haal je iets bijzonders in huis. Wij leveren de uniformen, een ervaren ladyspeaker en muziek, jouw organisatie levert de modellen.

Erfgoed

Het Florence Nightingale Instituut beschikt over een eigen verpleegkundige collectie die bestaat uit foto's, objecten, egodocumenten en boeken. De collectie vind je terug in onze themadossiers, in de juiste context en met de bijbehorende verhalen. In dit dossier lichten we de topstukken uit in een mooie 360-presentatie.

Actueel

In dit actuele themadossier vind je altijd het laatste nieuws, het meest recente blog van onze directeur Nannie Wiegman en onze bijdragen in de media, zoals de rubriek Toen en Nu voor het vakblad Nursing. Maar ook onze nieuwste themadossiers.

Educatie

Wij zijn ervan overtuigd dat geschiedenis in het onderwijs van toekomstige verpleegkundigen thuis hoort. Daarom ontwikkelt het Florence Nightingale Instituut van oudsher op vernieuwende wijze educatief materiaal. Dit doen we om studenten verpleegkunde inzicht te geven in de ontwikkelingen die het vak verpleging heeft doorgemaakt.

Zuster Anna

Pleegzuster Anna draait haar hand er niet voor om op beurzen of bijeenkomsten bezoekers met raad en daad bij te staan of zelfs te vermaken met gezondheidsadviezen.

Pop-up expo

Ben je trots op je instelling en de mensen die er werken? Wil je de historie van jouw organisatie graag laten zien? Dan is de expositie ‘Over verplegen gesproken’ een absolute aanrader. Hierin laten we zien hoe de verpleging zich heeft ontwikkeld. En hoe dat er voor de instelling zelf uitzag.

Moedige meid in oorlogstijd

Rosa Vecht is, voor zover bekend, de enige Nederlandse verpleegkundige die tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) is omgekomen. Nederland was neutraal, maar sommige verpleegkundigen voelden zich geroepen naar het oorlogsgebied te gaan om gewonde soldaten te verplegen. Rosa Vecht was een van hen. Ze werkte in hospitalen in Antwerpen en Veurne. Op 23 januari 1915 werd ze getroffen door een granaatscherf, met de dood als onherroepelijk gevolg. Dit dossier gaat over een bijzonder moedige meid.

Opdrachten voor het onderwijs

FAQ

Om het je gemakkelijk te maken, hebben we een aantal veelgestelde vragen en antwoorden op een rij gezet. Dat scheelt je weer een e-mail of telefoontje. Zit jouw vraag hier niet bij? Dan kun je natuurlijk altijd contact met ons opnemen.

Wintersale

De winter is in volle gang, maar wij zorgen dat de zorg in Nederland niet in de kou komt te staan. Profiteer van 3 tot en met 14 februari 2015 van de warme aanbiedingen in onze webwinkel. Zo zit je er deze winter warmpjes bij!

Een eigen vakblad (TvZ)

TvZ is het tijdschrift voor verpleegkundig experts. Het blad biedt zijn lezers een overstijgende blik op het vak; gericht op onderzoek, opinie, beleid en management. Het eerst nummer verscheen op 15 september 1890. Pas 100 jaar later kwamen er andere vakbladen op de markt. In 2015 bestaat TvZ precies 125 jaar. Reden voor een historische terugblik.

Lepeltjes

Tot 1995 droegen verpleegkundigen een insigne op hun uniform als bewijs dat zij gediplomeerd waren. Tegenwoordig worden insignes niet meer verplicht gedragen, maar je kunt ze nog wel gebruiken om je koffie en thee mee te roeren. Hier vind je onze voorraad lepeltjes met insignes. Een leuk cadeautje voor jezelf of een collega!

Jaarbericht 2014 - Volle kracht vooruit!

In dit jaarbericht 2014 alles over het reilen en zeilen van ons instituut, nu voor het eerst als themadossier. Veel leesplezier!

Wie verpleegt de kinderen?

Tegenwoordig weten we het zeker: zieke kinderen horen zoveel mogelijk thuis in hun eigen vertrouwde omgeving verpleegd te worden. Alleen als het echt niet anders kan, volgt ziekenhuisopname. De kinderverpleegkundige specialiseert zich in het kielzog van deze opvatting. Lees hier alles over de geschiedenis en de historie van de kinderverpleging.

De pop van zuster Stieltjes

De samenleving heeft zijn hoop gevestigd op de wijkverpleging. Wijkverpleegkundigen staan in het brandpunt van de belangstelling. Ze zijn creatief en innovatief. Ook Antje Stieltjes, wijkverpleegkundige uit de 19e eeuw, beschikte over die kwaliteiten. Ze stak haar innovatiedrang niet onder stoelen of banken. Daarmee is ze een ware ambassadeur van het vak. Lees in dit dossier hoe een pop de wijkverpleging veranderde.

Voortrekkers, pioniers en rolmodellen

De verpleegkunde heeft zich sinds 1850 ontwikkeld dankzij de werkkracht van duizenden vrouwen en mannen. Hun namen zijn onbekend. Soms waren er verpleegkundigen die vooruitstrevende ideeën hadden of die een nieuwe weg in durfden te slaan. Zij staken hun nek uit en staan daarmee aan de basis van nieuwe ontwikkelingen. In dit dossier geven we deze voortrekkers een podium. Lees hier wat deze pioniers betekend hebben voor de professionalisering van de verpleegkunde.

Marie Steverink-Braam

Marie Steverink-Braam (86 jaar) behoorde, samen met haar zus Alie, tot de eerste lichting kraamverzorgsters, die in 1950 van de opleiding kwam. Hun pioniersjaren in de kraamzorg bestonden uit hard werken en avontuur. Samen met Marie’s jongste zoon, Stephan Steverink, schreef Laura Jansma een artikel over Marie voor de Oud&Nieuw-special van het tijdschrift Kraamsupport.

Canon van de gezinszorg

Na de Tweede Wereldoorlog was de overheid er zeer op gespitst om gezinsverzorgsters een pedagogische rol te geven binnen de ontwrichte gezinnen. Het vakgebied werd daarom flink gesubsidieerd. Tot eind 20e eeuw was gezinsverzorging dan ook een bloeiend onderdeel van de thuiszorg. Maar ook in 1895 waren er al gezinsverzorgsters, al heetten ze toen huisverzorgsters. Tegenwoordig is het beroep nagenoeg verdwenen. Deze canon biedt een overzicht van die lange geschiedenis.

Jaarbericht 2015 - Bouwen aan de toekomst

Was 2014 het jaar van de grote transitie van live museum naar online kenniscentrum, 2015 stond in het teken van bouwen aan de toekomst.Vooral het bouwen aan de sociale community was een fikse uitdaging die we vol energie zijn aangegaan.

Artikelen

Artikelen en resultaten van verpleegkundig- historisch onderzoek zijn schaars, maar daarom presenteren we met des te meer plezier dit dossier. Onderzoekers kunnen hier hun artikelen, geheel onder eigen verantwoordelijkheid, plaatsen.

Doe-het-zelf-pakket

Een 'doe-het-zelf-pakket' voor docenten op het HBO en MBO. Een pakket vol suggesties die docenten naar eigen behoefte kunnen gebruiken dan wel combineren met elkaar.

Nieuwsbrieven

Elke maand nieuws, columns en blogs over de historie van de verpleging en verzorging. Ook interessant voor docenten en studenten MBO en HBO. De nieuwsbrief van het Florence Nightingale Instituut verschijnt maandelijks. Wil je ook op de hoogte blijven van de geschiedenis van de verpleegkunde? Meld je aan voor de nieuwsbrief via info@fni.nl

Jaarbericht 2016 - Op de kaart

Was 2015 het jaar van het bouwen aan de inhoud en de educatie, in 2016 konden we de missie uitdragen. Met lezingen, pop-up exposities en theateracts zorgden we voor beleving op locatie, via de sociale media bereikten we onze doelgroepen.

Florence Nightingale Medaille

In Nederland kregen vijftien Nederlandse verpleegkundigen en helpsters de Florence Nightingale Medaille wegens getoonde moed en doorzettingsvermogen. Voor de eerste keer was dat in 1935; de laatste keer in 2009.

Pispotten

Plassen moet iedereen, of je nu ziek ben of niet. De po is dan ook een object dat zich zowel in de eigen familiekring als in het ziekenhuis heeft ontwikkeld. Van tin via emaille tot metaal. Vooral in het ziekenhuis was het onderhoud van de po van belang. Uiteenlopende machines werden hiervoor ontwikkeld. Maar de vorm van de po bleef gelijk, tot op de dag van vandaag.

Verpleegsters-romans

Met de groeiende behoefte aan opgeleide verpleegsters begint vanaf 1920 ook de promotie van het beroep. Voor oudere meisjes lag er een toekomst in het verschiet als verpleegster. Een van de manieren om het beroep onder de aandacht te brengen was de verpleegstersroman. De kleurige boekjes met romantische en vaak ook realistische inhoud gingen als zoete broodjes over de toonbank. Meisjes lazen deze boekjes met rode oortjes en waarschijnlijk kozen een aantal van hen op basis daarvan voor het beroep.

Insignes

Wijkverpleging in actie

De wijkverpleging is terug en wijkverpleegkundigen zijn momenteel hard nodig. Tegelijk is er een groot tekort en zijn ze schaars. In de jaren ’70 deed zich eenzelfde situatie voor. Er was onrust binnen de gezondheidszorg, waarna wijkverpleegkundigen massaal in actie kwamen. Met de Landelijke Actiegroep Wijkverpleging, de LAW, wisten ze een aantal successen te behalen. Het was voor het eerst in hun lange geschiedenis dat wijkverpleegkundigen openlijk in verzet kwamen.

Nightingale Symposium

Verplegen van zieken is een vak, maar extra ingewikkeld en gevaarlijk is de verpleging van besmettelijke zieken. Omdat 100 jaar geleden de Spaanse Griep heerste, gaat het 3e Nightingale Symposium over de verpleging van besmettelijke zieken.

Pioniers in aidsverpleging

Toen in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam in 1987 de eerste aidsafdeling open ging, was daar al een periode van grote angst en paniek aan voorafgegaan. Wat was dit voor besmettelijke en vooral dodelijke ziekte en hoe er mee om te gaan? Lees en beluister hier de verhalen van 6 verpleegkundigen, die vanaf 1982 de eerste aidspatiënten verpleegden en daarmee echte pioniers zijn.

Jaarbericht 2017 - Klaar voor de toekomst

In 2017 bouwden we verder aan een sterker FNI, met meer liefhebbers. Zo maken we de geschiedenis voor onze zorgprofessionals relevant. In dit jaarverslag lees je wat we bereikten in 2017.

Verplegen in de thuiszorg

Thuiszorg is een koepelbegrip dat wijkverpleging, gezinszorg, kraamverzorging, ouderenzorg en zorg voor chronisch zieken en gehandicapten omvat. Nu ingrijpende wijzigingen in de zorg voor de deur staan, leidt het begrip thuiszorg nogal eens tot spraakverwarring.

Jaarbericht 2018 - Stug verder

In uniform

Tegenwoordig is het niet meer vanzelfsprekend dat verpleegkundigen en verzorgenden in uniform lopen. Het werken in de eigen kleding verkleint immers de afstand tot de cliënten. Daarom wordt alleen als de hygiëne het vereist, een schort gedragen. In ziekenhuizen lopen de meeste medewerkers nog wel in uniform. Waarom was vroeger het uniform verplicht, wie bepaalde dat, wat was de betekenis van dat uniform en hoe zag het eruit?

Katholieke ziekenzorg

Gedurende meer dan honderd jaar waren katholieke kloosterzusters een belangrijke factor in de Nederlandse ziekenzorg. Deze zusters deden hun werk uit godsdienstige motieven, met enorme inzet en soms in felle concurrentie met protestanten en ‘neutralen’. Aan het begin van de 20e eeuw werkten meer dan 1000 kloosterzusters in de verpleging. Na 1950 nam hun aantal snel af. Tegenwoordig zijn er amper nog kloosterlingen werkzaam in de zorg.

Top 25

De 130-jarige ontwikkeling van het verpleegkundig beroep heeft veel vastberaden en doortastende verpleegkundigen voortgebracht. In de meeste gevallen betreft het vrouwen, hier en daar een man. Zonder al die andere verpleegkundigen tekort te willen doen, zijn hier 25 opvallende toppers. Ze blinken uit in creativiteit, moed of belezenheid.

25 insignes

volgt

Museumweek

Ja, ik wil winnen!

Vul je gegevens in en maak kans op een van de No Nurses No Future - pakketten!


x
Bedankt voor het invullen. Winnaars krijgen voor 30 april bericht.
<
>

Beantwoord deze vraag en ontdek welke themadossiers voor jou interessant zijn.

De voor jou geselecteerde dossiers verschijnen naast elkaar. Je kunt via het pijltje in de rode balk aan de zijkant van het dossier verder klikken.

Verberg Ontdek wat deze site jou te bieden heeft