Educatie

Het Florence Nightingale Instituut ontwikkelt van oudsher op vernieuwende wijze educatief materiaal. Dit doen we om leerlingen en studenten inzicht te geven in de ontwikkelingen die het vak verpleging en verzorging heeft doorgemaakt. We zijn ervan overtuigd dat geschiedenis een plek in het curriculum verdient, of het nu verplicht is of niet. Ons motto luidt niet voor niets: ‘the future of nursing is built on the past’.

Waarom geschiedenis?

Geschiedenis van de verpleging laat zien waar het beroep vandaan komt. Hoe het zich ontwikkeld heeft. Welke bijzondere prestaties zijn geleverd. Welke vernieuwingen zijn doorgevoerd en wie ons in de loop der tijd zijn voorgegaan. Toekomstige en huidige verpleegkundigen en verzorgenden zijn onderdeel van een lange traditie. Ze kunnen zich spiegelen aan pioniers en rolmodellen, zonder de ogen te sluiten voor eventuele fouten uit het verleden. De geschiedenis laat zien hoe de beroepsgroep zich gevormd heeft, hoe deze is geprofessionaliseerd en welke beroepsorganisaties zijn ontstaan. Dat alles ondersteunt de beroepsidentiteit en versterkt een gevoel van beroepstrots. We zijn ervan overtuigd dat historische kennis ook bijdraagt aan innovatief denken.

<
>

Educatie voor jou

Via educatieve opdrachten geven we studenten graag inzicht in de ontwikkelingen die het vak heeft doorgemaakt. In dit dossier vind je een aantal voorbeelden van zo’n educatieve opdracht. Veel succes!

<
>

Verpleging en samenleving

De verpleging als beroep ontwikkelt zich niet in een vacuüm, maar in relatie tot de samenleving. Kennis van de omstandigheden en structuren waarin vroeger gewerkt werd, leidt tot beter begrip van de situatie waar verpleegkundigen en verzorgenden vandaag de dag mee te maken hebben.

Geschiedenis leert studenten omgaan met vragen als: hoe heeft de verpleegkundige praktijk zich ontwikkeld en waarom juist zo; hoe verhouden actuele discussies en vraagstukken zich tot het verleden; welke beelden hebben wij over heden en verleden en waar komen die vandaan? Daardoor kunnen ze gefundeerd meedenken en meepraten over actuele vraagstukken en hun eigen positie daarin bepalen.

<
>

Veranderingen in de wijkverpleging 1900-1950-2000

Tegenwoordig heet alles thuiszorg: gezinszorg, ouderenzorg, kraamzorg, wijkverpleging, huishoudelijke hulp. Vroeger was dat heel anders.

Het vak verpleging ontstond in de 19e eeuw. Rond 1880 ontstonden de eerste verpleegstersopleidingen in Nederland. Verpleegsters waren toen overal inzetbaar: in de ziekenhuizen maar ook in de wijken.

Hoe veranderde het werk van de wijkverpleegster tussen 1900 en 2000? Bekijk om deze opdracht te maken het werkblad: 

Werkblad

Antwoordblad

 

Deze opdracht is op HBO-niveau

<
>

Permanent in beweging

Wie de hedendaagse beroepspraktijk als gegeven neemt, vergeet dat vrijwel alle aspecten daarvan het gevolg zijn van historische ontwikkeling en vernieuwing. Soms ging het om grootse innovaties, vaak ook om kleine stapjes die in de dagelijkse praktijk werden bedacht en doorgevoerd. Zowel organisatorisch, beroepsinhoudelijk als sociaal is het verpleegkundige vak permanent in beweging: er worden steeds nieuwe eisen gesteld, steeds nieuwe technieken ontwikkeld, steeds nieuwe posities ingenomen. Geschiedenisonderwijs zorgt ervoor dat studenten zich ervan bewust worden dat zij zich bevinden op één moment in een lange tijdlijn. Het opent hun ogen voor het permanente proces van verandering en zorgt ervoor dat zij op hun beurt geprikkeld worden tot een innovatieve houding.

 

<
>

Bep Engelberts (1898-1965)

Anna Elisabeth Wilhelmina Christine Engelberts, roepnaam Bep, beschouwde haar verpleegkundige werk in Nederland en Nederlands-Indië als de vervulling van een gewone plicht. Daarmee was ze een voorbeeld voor velen en een onmisbare steun voor de artsen met wie ze samenwerkte.

Bep Engelberts (1898-1965)

Bep Engelberts beschouwde haar verpleegkundige werk in Nederland en Nederlands-Indië als de vervulling van een gewone plicht. Daarmee was ze een voorbeeld voor velen en een onmisbare steun voor de artsen met wie ze werkte.

<
>

Het 'Tjikini' ziekenhuis in Batavia

De officiële naam van het 'Tjikini' ziekenhuis was het 'Koningin Emma Ziekenhuis', de naam 'Tjikini' kwam van een nabijgelegen kampong. Bep Engelberts werkte hier van 1939 tot 1951.


Titel
  • Het 'Tjikini' ziekenhuis in Batavia waar Bep Engelberts werkte

Periode
  • Van 1910 tot 1935





<
>

Opleiding

Anna Elisabeth Wilhelmina Christine Engelberts, roepnaam Bep, zag het levenslicht op 6 september 1898 in Bergschenhoek. Ze kwam uit een predikantengezin. In juli 1917 behaalde ze haar diploma aan de HBS voor meisjes te Amsterdam. Al vroeg wist ze dat ze verpleegster wilde worden, een wens die haar vader in eerste instantie afkeurde. Zij zou voor zo’n loopbaan niet sterk genoeg zijn. Maar Bep had zich, buiten medeweten van haar familie, al op 19-jarige leeftijd aangemeld als leerling-verpleegster bij het Wilhelmina Gasthuis te Amsterdam. 

Helaas werd ze afgewezen vanwege haar te jonge leeftijd. Als tussenoplossing besloot ze te gaan werken in het Burgerweeshuis te Bergen aan Zee. Een jaar later solliciteerde ze opnieuw bij het Wilhelmina Gasthuis, waar geneesheer-directeur Kuiper haar nu wel ‘voldoende uitgerust’ vond. In 1918 kon ze beginnen met de opleiding tot ziekenverpleegster. Maar na 3 dagen werd Bep getroffen door de Spaanse griep, waarna haar familie en vrienden zeiden: ‘Zie je wel dat je er niet sterk genoeg voor bent!' Dat was ín haar geval tegen dovemansoren gezegd, want op 16 november 1921 mocht zij het diploma ziekenverpleegster A van het Witte Kruis in ontvangst nemen.

<
>

Tropencursus

Groepsfoto van de deelnemers aan een tropencurus, zuster Engelberts met kapje. Datum onbekend.


Titel
  • Tropencursus, gegeven door Bep Engelberts

Periode
  • Van 1951 tot 1961





<
>

Nederlands-Indië

Een aantal maanden na het behalen van de kraamaantekening vertrok Bep in juli 1924 in dienst van het Nederlandsch Zendeling Genootschap naar Nederlands-Indië. Eenmaal aangekomen studeerde ze een half jaar Javaans en Maleis. Op 21 februari 1925 ging ze in het Zendingshospitaal van Modjowarna werken. Ze behaalde in 1931 in de kraamkliniek Mardi Santosa te Soerabaja haar diploma tot vroedvrouw. In 1935 ging ze als vroedvrouw aan de slag in een verloskundige praktijk in Batavia.

Na 4 jaar gewerkt te hebben voor het Zendingshospitaal in Malang zond het Zendeling Genootschap Zending haar uit naar het Koningin Emma Ziekenhuis ‘Tjikini’ te Batavia met als doel daar de verpleging te organiseren.

 

<
>

Verplegen in de psychiatrie

Mensen met psychische stoornissen blijven tegenwoordig zo lang mogelijk thuis wonen. Ze worden ambulant behandeld of zelfs via internet. Patiënten heten cliënten. Oppassers en bewaarders hebben plaatsgemaakt voor verpleegkundigen of verpleegkundig specialisten in de GGZ. Lees hier hoe deze veranderingen tot stand gekomen zijn.

Literatuur

Wil je meer te weten komen over de historie van de verzorgende en verpleegkundige beroepen? We hebben een literatuurlijst met een aantal standaardwerken voor je samengesteld, die samen een goed overzicht geven van de ontwikkeling en de geschiedschrijving

Lientje de Bussy-Kruysse (1858–1937)

Lientje Kruysse was een van Nederlands eerste gediplomeerde verpleegsters. Haar grote verdienste is dat zij kennis uit het buitenland in Nederland heeft geïntroduceerd. Zo heeft zij de wijkverpleging in diverse steden georganiseerd naar het toonaangevende Brits model.

Jeltje de Bosch Kemper (1836-1916)

Jeltje de Bosch Kemper werd op 28 april 1836 in een welgestelde familie in Amsterdam geboren. Het was niet gebruikelijk dat beschaafde meisjes werkten of studeerden. Maar Jeltje wilde zich nuttig maken en stortte zich op de verbetering van de maatschappelijke positie van vrouwen en verpleegsters.

Kraamzorg thuis

In Nederland was thuis bevallen de normaalste zaak van de wereld, ook nadat in andere westerse landen de medicalisering van de geboorte toenam. Nederlandse vrouwen kregen hun baby lange tijd liever thuis dan in het ziekenhuis. Toch daalt het aantal thuisbevallingen aanzienlijk. Hoe gaat dat verder en wat betekent die afname voor het beroep van kraamverzorgende?

Verplegen in de wijk

Wijkverpleging staat volop in de schijnwerpers. Vergrijzing en bezuiniging maken dat de thuiszorg op een andere manier georganiseerd moet worden. Huishoudelijke hulp komt bij gemeenten te liggen, terwijl verpleging en verzorging een taak van de wijkverpleging blijven. De roep om de ‘ouderwetse wijkverpleegster’ weerklinkt. De vraag is dan natuurlijk wat voor iemand dat was.

Vlag Dag van de Verpleging

Dit jaar wordt de Dag van de Verpleging voor de 50e keer gevierd. En jaarlijks wappert er dan wel ergens bij een instelling in ons land de speciale vlag van de Dag van de Verpleging. Een prachtig symbool, maar inmiddels wel enigszins gedateerd. Daar moet nu verandering in komen.

Nannie Blogt

Onze directeur drs. Nannie Wiegman, historicus en verpleegkundige van huis uit, blogt regelmatig. Dit gebeurt meestal naar aanleiding van actuele ontwikkelingen die zij in haar blog becommentarieert en in historisch perspectief plaatst.

Dag van de Verpleging

Als je op internet zoekt naar ‘Dag van …’ lijkt het wel of er elke dag iets te vieren of te herdenken valt. Je moet dus van goeden huize komen om je daartussen staande te houden. De ‘Dag van de Verpleging’ doet dat in Nederland al een halve eeuw. Waarom is die dag in het leven geroepen en hoe is de ontwikkeling verlopen? Gaat het om meer dan een plakje cake bij de koffie?

Verplegen in het ziekenhuis

Waar verplegen we de patiënt - thuis of in het ziekenhuis? Tegenwoordig worden patiënten - onder andere uit kostenoverwegingen - eerder naar huis gestuurd dan 25 jaar geleden. Verpleegkundigen krijgen daarom steeds meer alleen met de ernstige ziektegevallen te maken. Hoe was dat in de 19e en de 20e eeuw? Hoe zagen ziekenhuizen er uit? Bestonden verpleegkundigen al en wat deden ze toen?

Gezinszorg

De professional die organisatorische taken in een gezin overneemt, heet sinds 1997 verzorgende of helpende. Ook namen als thuisbegeleidster, ouderenhelpster of gezinshulp komen voor. Ze zijn afgeleid van de beroepsbeoefenaren die vanaf begin 20e eeuw in de gezinsverzorging werkzaam waren. Zij waren de praktische vervangsters van moeders, die hun taken in het gezin niet konden vervullen. Er werden hoge eisen aan hen gesteld. Hoe is het beroep van huisverzorgster - zoals de gezinsverzorgende vroeger heette - veranderd?

Marianne van Driel Krol (1920-2003)

Marianne van Driel Krol werd in 1920 in Haarlem geboren. Zij zette zich in voor één brede basisopleiding voor verpleegkundigen. Haar initiatieven op het gebied van wet- en regelgeving waren doorslaggevend voor de ontwikkeling van de verpleegkunde in de 20e eeuw .

Bets Bilgen (1906-1996)

Bets Bilgen was een enthousiaste en praktische verpleegkundige. Doordat ze wetenschappelijke theorieën een praktische invulling wist te geven hielp ze de verpleging als vak verder. Haar enthousiasme, haar scherpe inzicht en haar arbeidsethos waren voor velen een belangrijke inspiratiebron.

Verplegen in de thuiszorg

Thuiszorg is een koepelbegrip dat wijkverpleging, gezinszorg, kraamverzorging, ouderenzorg en zorg voor chronisch zieken en gehandicapten omvat. Nu ingrijpende wijzigingen in de zorg voor de deur staan, leidt het begrip thuiszorg nogal eens tot spraakverwarring.

Tijdlijn

Tussen 1830 en nu komen verplegen en verzorgen tot bloei. Hoogte- en dieptepunten, kleine en grote gebeurtenissen maken hun geschiedenis. Hier vind je een globale tijdlijn van die ontwikkeling. Samen met jou maken we deze tijdlijn completer. Schrijf je mee aan deze tijdlijn?

Verplegen in de Z

Eeuwenlang zijn termen voor verstandelijk gehandicapten en psychiatrische patiënten door elkaar gebruikt. De haast eindeloze opsomming varieert van zwakzinnigen tot idioten, debielen, imbecielen, achterlijken, onvolwaardigen, onmaatschappelijken, onnozelen, waanzinnigen, gekken en dwazen. Bij verstandelijk gehandicapten of zwakzinnigen is er altijd sprake van gebrekkige verstandelijke vermogens. Het is een groep die niet of moeilijk voor zichzelf kan zorgen. De kwetsbaarheid is gebleven, maar tegenwoordig spreken we over ‘mensen met mogelijkheden’. Hoe komt dat zo?

Nieuws

In dit nieuwsdossier vind je het laatste nieuws van en over het Florence Nightingale Instituut. We houden je op de hoogte van relevante ontwikkelingen, maar ook van nieuwe themadossiers op deze website.

Hall of Fame

Wie zijn ze, die vrouwen en mannen die het beroep van verpleegkundige en verzorgende groot gemaakt hebben? Natuurlijk kent iedereen Florence Nightingale wel, maar al die andere ambassadeurs en voorbeelden verdienen ook onze aandacht. Hier zijn ze!

- B -

Bets Bilgen (1906-1996)

Bets Bilgen was een enthousiaste en praktische verpleegkundige. Doordat ze wetenschappelijke theorieën een praktische invulling wist te geven, hielp ze de verpleging als vak verder. Haar enthousiasme, haar scherpe inzicht en haar arbeidsethos waren voor velen een belangrijke inspiratiebron.

<
>

Jeltje de Bosch Kemper (1836-1916)

Jeltje de Bosch Kemper werd op 28 april 1836 geboren in Amsterdam. Het was destijds niet gebruikelijk dat beschaafde meisjes werkten of studeerden. Maar Jeltje stortte zich op de verbetering van de maatschappelijke positie van vrouwen, omdat ze zich nuttig wilde maken.

<
>

Lientje de Bussy-Kruysse (1858-1937)

Lientje de Bussy-Kruysse was een van Nederlands eerste gediplomeerde verpleegsters. Haar grote verdienste is dat zij kennis uit het buitenland in Nederland heeft geïntroduceerd. Zo heeft zij de wijkverpleging in diverse steden georganiseerd naar het Britse model.

<
>
- D -

Beantwoord deze vragen. Dan tonen we de voor jou relevante themadossiers.

Verberg Voor jou, omdat je meer wilt weten over educatie