Educatie

Wij zijn ervan overtuigd dat geschiedenis in het onderwijs van toekomstige verpleegkundigen thuis hoort. Daarom ontwikkelt het Florence Nightingale Instituut van oudsher op vernieuwende wijze educatief materiaal. Dit doen we om studenten verpleegkunde inzicht te geven in de ontwikkelingen die het vak verpleging heeft doorgemaakt.

Hoezo geschiedenis?

Het vak verpleging kan niet zonder historisch perspectief. De zorg staat immers aan de vooravond van grote veranderingen. Mensen worden ouder, leven langer, blijven langer thuis. Verpleegkundigen spelen in al die veranderingen een essentiële rol, en dat doen ze al sinds 1880. Het Florence Nightingale Instituut wil aankomend verpleegkundigen goed toerusten voor die rol. Studenten verpleegkunde moeten weten waar ze vandaan komen en hun wortels kennen. Dat maakt ze sterk voor de toekomst; hún toekomst.

<
>

Opdrachten voor het onderwijs

Bekijk al onze MBO- en HBO-opdrachten over de geschiedenis van de zorg.

Bekijk dit dossier

<
>

Geschiedenis en zelfbewustzijn

Januari 2015 - Verpleegkundigen hebben een haast intrinsieke neiging zichzelf weg te cijferen. Dat moet veranderen. Een goede eerste stap naar dat broodnodige zelfbewustzijn is het opdoen van historische kennis.

Lees Hugo's blog van januari 2015

<
>

Historische educatie

De verpleegkundige praktijk en de dilemma’s van vandaag zijn voortgekomen uit historische keuzes, handelingen, gebeurtenissen en ontwikkelingen. Verpleegkundigen maakten die keuzes, maar waarom en hoe? Als je dat snapt, begrijp je ook de actuele ontwikkelingen in hun context beter. Daarom is historische educatie zo nuttig.

<
>

Verplegen in de thuiszorg

Thuiszorg is een koepelbegrip dat wijkverpleging, gezinszorg, kraamverzorging, ouderenzorg en zorg voor chronisch zieken en gehandicapten omvat. Nu ingrijpende wijzigingen in de zorg voor de deur staan, leidt het begrip thuiszorg nogal eens tot spraakverwarring.

1895 - heden

Containerbegrip thuiszorg

Thuiszorg is de overkoepelende term voor zorg thuis. Die zorg was tot eind 19e eeuw heel gewoon en werd verleend door familieleden, katholieke zusters en protestantse diaconessen. Ook de Vereeniging voor Ziekenverpleging, die in 1843 in Amsterdam het licht zag, legde zich toe op het 'vormen' en uitzenden van 'pleegzusters' naar arm en rijk. Vanaf 1900 ontstond een netwerk van regionale en plaatselijke kruisverenigingen die wijkverpleegsters opleidden en uitzonden om patiënten thuis te verplegen. Sinds die tijd heeft de zorg thuis zich voortdurend aangepast aan de veranderende vraag vanuit de samenleving. Ook toen na 1960 technologische vernieuwingen zorgden voor een enorme ontwikkeling binnen de medische beroepsgroep en de verpleegkundigen.

<
>

Set met mesjes

Aderlaten was lange tijd een beproefde behandeling als je ziek thuis lag. Aderlaten is het verwijderen van een bepaalde hoeveelheid bloed uit de aderen. Vroeger veronderstelde men dat dit een middel was om een ziekte of kwaal te verhelpen. Er werden grote medische voordelen aan toegeschreven. De geneesheer, ...

... die voor het uitvoeren van een aderlating aan huis kwam, had de beschikking over een setje vlijmen. De vlijm, een zeer scherp mesje, vinden we tegenwoordig nog terug in de uitdrukking 'vlijmscherp'.

 


Titel
  • Set met mesjes voor het uitvoeren van aderlatingen

Periode
  • Van 1800 tot 1900





<
>

Tinnen po gebruikt in de thuisverpleging

<
>

Wijkverpleging

Het Witte Kruis in Noord-Holland begon in 1878 als eerste met een opleiding voor verpleegsters in het ziekenhuis en voor thuis. Wijkverpleging was net als ziekenverpleging typisch een beroep voor ongetrouwde vrouwen. De wijkverpleegster fungeerde samen met de huisarts als spil van de gezondheidszorg op het platteland of in een wijk van een stad. Tegenwoordig zijn kruisverenigingen opgegaan in grote thuiszorgorganisaties. De taken van de wijkverpleegster zijn verdeeld over managers, verpleegkundigen, verzorgenden, kraam- en ziekenverzorgenden en thuiszorghulpen. Vrouwen en mannen werken nu in deze sector. Niet de huisarts, maar het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) bepaalt wie recht heeft op zorg of verpleging en voor hoeveel tijd.

<
>

Literatuur

Wil je meer te weten komen over de historie van de verzorgende en verpleegkundige beroepen? We hebben een literatuurlijst met een aantal standaardwerken voor je samengesteld, die samen een goed overzicht geven van de ontwikkeling en de geschiedschrijving.

Dag Prinsengracht

In 1857 beleefde de verpleging in Amsterdam een hoogtepunt. Op de Prinsengracht 769 gingen de deuren van een imposant ziekenhuis open. Het deftige gebouw was bedoeld voor de huisvesting en opleiding van de pleegzusters. Het Prinsengrachtziekenhuis ontving in het begin weinig patiënten. De kleinschaligheid van het ziekenhuis werd de kracht. De kracht van de Gracht. Eind 2014 sluit dit unieke opleidingsziekenhuis definitief zijn deuren. In dit dossier leggen we de bijzondere historie vast.

Bets Bilgen (1906-1996)

Bets Bilgen was een enthousiaste en praktische verpleegkundige. Doordat ze wetenschappelijke theorieën een praktische invulling wist te geven, hielp ze de verpleging als vak verder. Haar enthousiasme, haar scherpe inzicht en haar arbeidsethos waren voor velen een belangrijke inspiratiebron.

Marianne van Driel Krol (1920-2003)

Marianne van Driel Krol werd in 1920 in Haarlem geboren. Zij zette zich in voor één brede basisopleiding voor verpleegkundigen. Haar initiatieven op het gebied van wet- en regelgeving waren doorslaggevend voor de ontwikkeling van de verpleegkunde in de 20e eeuw .

Bep Engelberts (1898-1965)

Anna Elisabeth Wilhelmina Christine Engelberts, roepnaam Bep, beschouwde haar verpleegkundige werk in Nederland en Nederlands-Indië als de vervulling van een gewone plicht. Daarmee was ze een voorbeeld voor velen en een onmisbare steun voor de artsen met wie ze samenwerkte.

Dag van de Verpleging

Als je op internet zoekt naar ‘Dag van …’ lijkt het wel of er elke dag iets te vieren of te herdenken valt. Je moet dus van goeden huize komen om je daartussen staande te houden. De ‘Dag van de Verpleging’ doet dat in Nederland al een halve eeuw. Waarom is die dag in het leven geroepen en hoe is de ontwikkeling verlopen? Gaat het om meer dan een plakje cake bij de koffie?

Lientje de Bussy-Kruysse (1858–1937)

Lientje Kruysse was een van Nederlands eerste gediplomeerde verpleegsters. Haar grote verdienste is dat zij kennis uit het buitenland in Nederland heeft geïntroduceerd. Zo heeft zij de wijkverpleging in diverse steden georganiseerd naar het toonaangevende Brits model.

Verplegen in de psychiatrie

Mensen met psychische stoornissen blijven tegenwoordig zo lang mogelijk thuis wonen. Ze worden ambulant behandeld of zelfs via internet. Patiënten heten cliënten. Oppassers en bewaarders hebben plaatsgemaakt voor verpleegkundigen of verpleegkundig specialisten in de GGZ. Lees hier hoe deze veranderingen tot stand gekomen zijn.

Verplegen in de Z

Eeuwenlang zijn termen voor verstandelijk gehandicapten en psychiatrische patiënten door elkaar gebruikt. De haast eindeloze opsomming varieert van zwakzinnigen tot idioten, debielen, imbecielen, achterlijken, onvolwaardigen, onmaatschappelijken, onnozelen, waanzinnigen, gekken en dwazen. Bij verstandelijk gehandicapten of zwakzinnigen is er altijd sprake van gebrekkige verstandelijke vermogens. Het is een groep die niet of moeilijk voor zichzelf kan zorgen. De kwetsbaarheid is gebleven, maar tegenwoordig spreken we over ‘mensen met mogelijkheden’. Hoe komt dat zo?

Verplegen in het ziekenhuis

Waar verplegen we de patiënt. Thuis of in het ziekenhuis? Tegenwoordig worden patiënten - onder andere uit kostenoverwegingen - eerder naar huis gestuurd dan 25 jaar geleden. Verpleegkundigen krijgen daarom steeds meer alleen met de ernstige ziektegevallen te maken. Hoe was dat in de 19e en de 20e eeuw? Hoe zagen ziekenhuizen er uit? Bestonden verpleegkundigen al en wat deden ze toen?

Nieuws

In dit nieuwsdossier vind je het laatste nieuws van en over het Florence Nightingale Instituut. We houden je op de hoogte van relevante ontwikkelingen, maar ook van nieuwe themadossiers op deze website.

Jeltje de Bosch Kemper (1836-1916)

Jeltje de Bosch Kemper werd op 28 april 1836 in een welgestelde familie in Amsterdam geboren. Het was niet gebruikelijk dat beschaafde meisjes werkten of studeerden. Maar Jeltje wilde zich nuttig maken en stortte zich op de verbetering van de maatschappelijke positie van vrouwen en verpleegsters.

Kraamzorg thuis

In Nederland was thuis bevallen de normaalste zaak van de wereld, ook nadat in andere westerse landen de medicalisering van de geboorte toenam. Nederlandse vrouwen kregen hun baby lange tijd liever thuis dan in het ziekenhuis. Toch daalt het aantal thuisbevallingen aanzienlijk. Hoe gaat dat verder en wat betekent die afname voor het beroep van kraamverzorgende?

Verplegen in de wijk

Wijkverpleging staat volop in de schijnwerpers. Vergrijzing en bezuiniging maken dat de thuiszorg op een andere manier georganiseerd moet worden. Huishoudelijke hulp komt bij gemeenten te liggen, terwijl verpleging en verzorging een taak van de wijkverpleging blijven. De roep om de ‘ouderwetse wijkverpleegster’ weerklinkt. De vraag is dan natuurlijk wat voor iemand dat was.

Hall of Fame

Wie zijn ze, die vrouwen en mannen die het beroep van verpleegkundige en verzorgende groot gemaakt hebben? Natuurlijk kent iedereen Florence Nightingale wel, maar al die andere ambassadeurs en voorbeelden verdienen ook onze aandacht. Hier zijn ze!

Nannie Blogt

Onze directeur drs. Nannie Wiegman, historicus en verpleegkundige van huis uit, blogt regelmatig. Dit gebeurt meestal naar aanleiding van actuele ontwikkelingen die zij in haar blog becommentarieert en in historisch perspectief plaatst.

Gezinszorg

De professional die organisatorische taken in een gezin overneemt, heet sinds 1997 verzorgende of helpende. Ook namen als thuisbegeleidster, ouderenhelpster of gezinshulp komen voor. Ze zijn afgeleid van de beroepsbeoefenaren die vanaf begin 20e eeuw in de gezinsverzorging werkzaam waren. Zij waren de praktische vervangsters van moeders, die hun taken in het gezin niet konden vervullen. Er werden hoge eisen aan hen gesteld. Hoe is het beroep van huisverzorgster - zoals de gezinsverzorgende vroeger heette - veranderd?

Home

Welkom op de website van het Florence Nightingale Instituut. Hier vind je allerlei themadossiers over de geschiedenis van de verpleging en verzorging. Ontdek hoe het vak zich door de jaren heen ontwikkeld heeft. Maak kennis met belangrijke vrouwen uit het vak. En deel deze informatie met anderen.

Tijdlijn van de zorg

Tussen 1830 en nu komen verplegen en verzorgen tot bloei. Hoogte- en dieptepunten, kleine en grote gebeurtenissen maken hun geschiedenis. Hier vind je een globale tijdlijn van die ontwikkeling. Samen met jou maken we deze tijdlijn completer. Schrijf je mee aan deze tijdlijn?

Wie vroeger ziek was, had pech

Er waren geen goed werkende medicijnen, er was geen narcose en evenmin ziekenhuizen met operatiekamers of verpleegsters. Doktoren konden ook niet zoveel. Aderlaten, purgeren of een koude afwassing was zo’n beetje het hoogst haalbare. 

Was je ziek, dan bleef je dus gewoon thuis. Je moeder of ongetrouwde tante verzorgde je. Die hadden daar trouwens heel veel ervaring mee en deden dat vaak liefdevol. Het hoorde er gewoon bij.

<
>

De tijdlijn van de zorg

Deze tijdlijn van de zorg geeft je een overzicht van de geschiedenis van de verpleging en verzorging door de eeuwen heen.Tussen 1830 en nu komen verplegen en verzorgen tot bloei. Hoogte- en dieptepunten, kleine en grote gebeurtenissen maken samen de tijdlijn van de zorg. Soms gaat het om grootse innovaties, vaak ook om kleine stapjes die in de dagelijkse praktijk werden bedacht en doorgevoerd. Het verpleegkundige vak is permanent in beweging: er worden steeds nieuwe eisen gesteld, steeds nieuwe technieken ontwikkeld, steeds nieuwe posities ingenomen. Ontdek deze geschiedenis in dit dossier.

<
>

Nieuws

Het laatste nieuws van en over het Florence Nightingale Instituut vind je hier.

Bekijk dit dossier

1800 - 1880

Verplegen deed je thuis

Tot 1880 liet iedereen die het kon betalen zich thuis verplegen. Dit gebeurde vaak door naaste familieleden of religieuzen. Gasthuizen vingen de zieken op die niemand hadden om op terug te vallen. Pas in de tweede helft van de 19e eeuw ontstonden de voorlopers van de hedendaagse ziekenhuizen. In die tijd was nog weinig bekend over oorzaken van ziektes en over effectieve behandelingen. Het belang van handen wassen, de basis voor een goede hygiëne, was nog maar net ontdekt. De meeste medicijnen die artsen nu voorschrijven, bestonden nog niet en de röntgenfoto moest nog uitgevonden worden. Ongeschoolde zaalmeiden en zaalknechten werkten in de ziekenzalen en er waren nog geen verpleegkundigen.

<
>

Beantwoord deze vraag en ontdek welke themadossiers voor jou interessant zijn.

De voor jou geselecteerde dossiers verschijnen naast elkaar. Je kunt via het pijltje in de rode balk aan de zijkant van het dossier verder klikken.

Verberg Voor jou, omdat je meer wilt weten over educatie