Educatie

Wij zijn ervan overtuigd dat geschiedenis in het onderwijs van toekomstige verpleegkundigen thuis hoort. Daarom ontwikkelt het Florence Nightingale Instituut van oudsher op vernieuwende wijze educatief materiaal. Dit doen we om studenten verpleegkunde inzicht te geven in de ontwikkelingen die het vak verpleging heeft doorgemaakt.

Geen gelopen race

Geschiedenis als vak in de opleiding van MBO- en HBO-studenten is nog een wilde droom en zeker geen gelopen race. Vragen als ‘wat heeft een student eraan’ en ‘hoeveel tijd kost het de docent’ overheersen. Hoe bereiken we die droom?

Sinds 1996 zit de geschiedenis van ons vak niet meer in het curriculum. Wat een misser is dat geweest! Hiermee is namelijk de vraag naar historische reflectie naar de achtergrond verdwenen. De uitdaging is nu om die vraag weer actueel te maken en flink aan te wakkeren. Het aanbod is er inmiddels wel. Vanaf januari 2015 staan 22 mooie onderwijsmodules voor MBO en HBO, gebaseerd op Activerende Didactiek, online.

Voor docenten is er een afgeschermde omgeving waar ze antwoorden en een uitgebreide toolkit kunnen raadplegen. Voor hen is het noodzakelijk om zich te laten registreren, voor studenten zijn de opdrachten op invulbare pdf’s zo te maken. Inmiddels ontvangen 150 Verpleegkunde-docenten, waaronder een 10-tal Vlaamse collega’s, de docentennieuwsbrief met extra informatie. Meer weten of inschrijven? Meld je aan op www.fni.nl/opdrachten-voor-het-onderwijs

<
>

Hoezo geschiedenis?

Het vak verpleging kan niet zonder historisch perspectief. De zorg staat immers aan de vooravond van grote veranderingen. Mensen worden ouder, leven langer, blijven langer thuis. Verpleegkundigen spelen in al die veranderingen een essentiële rol, en dat doen ze al sinds 1880. Het Florence Nightingale Instituut wil aankomend verpleegkundigen goed toerusten voor die rol. Studenten verpleegkunde moeten weten waar ze vandaan komen en hun wortels kennen. Dat maakt ze sterk voor de toekomst; hún toekomst.

<
>

Opdrachten voor het onderwijs

Bekijk al onze MBO- en HBO-opdrachten over de geschiedenis van de zorg.

Bekijk dit dossier

125 jaar verpleegkundige opleidingen

Februari 2015 - Dit jaar bestaat TvZ maar liefst 125 jaar! Een mooie aanleiding om terug te blikken. Nannie Wiegman, directeur van het Florence Nightingale Instituut, neemt ons mee door meer dan een eeuw verpleegkunde in Nederland. In het februari-nummer: 125 jaar verpleegkundige opleidingen.

Lees het volledige artikel

<
>
<
>

Verplegen in de thuiszorg

Thuiszorg is een koepelbegrip dat wijkverpleging, gezinszorg, kraamverzorging, ouderenzorg en zorg voor chronisch zieken en gehandicapten omvat. Nu ingrijpende wijzigingen in de zorg voor de deur staan, leidt het begrip thuiszorg nogal eens tot spraakverwarring.Hier lees je meer over de geschiedenis en historie van de thuiszorg.

1895 - heden

Containerbegrip thuiszorg

Thuiszorg is de overkoepelende term voor zorg thuis. Die zorg was tot eind 19e eeuw heel gewoon en werd verleend door familieleden, katholieke zusters en protestantse diaconessen. Ook de Vereeniging voor Ziekenverpleging, die in 1843 in Amsterdam het licht zag, legde zich toe op het 'vormen' en uitzenden van 'pleegzusters' naar arm en rijk. Vanaf 1900 ontstond een netwerk van regionale en plaatselijke kruisverenigingen die wijkverpleegsters opleidden en uitzonden om patiënten thuis te verplegen. Sinds die tijd heeft de zorg thuis zich voortdurend aangepast aan de veranderende vraag vanuit de samenleving. Ook toen na 1960 technologische vernieuwingen zorgden voor een enorme ontwikkeling binnen de medische beroepsgroep en de verpleegkundigen.

<
>

Set met mesjes

Aderlaten was lange tijd een beproefde behandeling als je ziek thuis lag. Aderlaten is het verwijderen van een bepaalde hoeveelheid bloed uit de aderen. Vroeger veronderstelde men dat dit een middel was om een ziekte of kwaal te verhelpen. Er werden grote medische voordelen aan toegeschreven. De geneesheer, ...

... die voor het uitvoeren van een aderlating aan huis kwam, had de beschikking over een setje vlijmen. De vlijm, een zeer scherp mesje, vinden we tegenwoordig nog terug in de uitdrukking 'vlijmscherp'.

 


Titel
  • Set met mesjes voor het uitvoeren van aderlatingen

Periode
  • Van 1800 tot 1900





<
>

Tinnen po gebruikt in de thuisverpleging

<
>

Wijkverpleging

Het Witte Kruis in Noord-Holland begon in 1878 als eerste met een opleiding voor verpleegsters in het ziekenhuis en voor thuis. Wijkverpleging was net als ziekenverpleging typisch een beroep voor ongetrouwde vrouwen. De wijkverpleegster fungeerde samen met de huisarts als spil van de gezondheidszorg op het platteland of in een wijk van een stad. Tegenwoordig zijn kruisverenigingen opgegaan in grote thuiszorgorganisaties. De taken van de wijkverpleegster zijn verdeeld over managers, verpleegkundigen, verzorgenden, kraam- en ziekenverzorgenden en thuiszorghulpen. Vrouwen en mannen werken nu in deze sector. Niet de huisarts, maar het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) bepaalt wie recht heeft op zorg of verpleging en voor hoeveel tijd.

<
>

Gezinszorg

De professional die organisatorische taken in een gezin overneemt, heet sinds 1997 verzorgende of helpende. Ook namen als thuisbegeleidster, ouderenhelpster of gezinshulp komen voor. Ze zijn afgeleid van de beroepsbeoefenaren die vanaf begin 20e eeuw in de gezinsverzorging werkzaam waren. Zij waren de praktische vervangsters van moeders, die hun taken in het gezin niet konden vervullen. Er werden hoge eisen aan hen gesteld. Hoe is het beroep van huisverzorgster - zoals de gezinsverzorgende vroeger heette - veranderd? Lees hier alles over de geschiedenis en de historie van de gezinszorg.

Kraamzorg thuis

In Nederland was thuis bevallen de normaalste zaak van de wereld, ook nadat in andere westerse landen de medicalisering van de geboorte toenam. Nederlandse vrouwen kregen hun baby lange tijd liever thuis dan in het ziekenhuis. De kraamzorg heeft dus een lange historie.Toch daalt het aantal thuisbevallingen aanzienlijk. Hoe gaat dat verder en wat betekent die afname voor het beroep van kraamverzorgende? In dit dossier vind je de geschiedenis van de kraamzorg vroeger en nu.

Nannie Blogt

Onze directeur drs. Nannie Wiegman, historicus en verpleegkundige van huis uit, blogt regelmatig. Dit gebeurt meestal naar aanleiding van actuele ontwikkelingen die zij in haar blog becommentarieert en in historisch perspectief plaatst.

Literatuur

Wil je meer te weten komen over de historie van de verzorgende en verpleegkundige beroepen? We hebben een literatuurlijst met een aantal standaardwerken voor je samengesteld, die samen een goed overzicht geven van de ontwikkeling en de geschiedschrijving.

Bets Bilgen (1906-1996)

Bets Bilgen was een enthousiaste en praktische verpleegkundige. Doordat ze wetenschappelijke theorieën een praktische invulling wist te geven, hielp ze de verpleging als vak verder. Haar enthousiasme, haar scherpe inzicht en haar arbeidsethos waren voor velen een belangrijke inspiratiebron.

Verplegen in de wijk

Wijkverpleging staat volop in de schijnwerpers. Vergrijzing en bezuiniging maken dat de thuiszorg op een andere manier georganiseerd moet worden. Huishoudelijke hulp komt bij gemeenten te liggen, terwijl verpleging en verzorging een taak van de wijkverpleging blijven. De roep om de ‘ouderwetse wijkverpleegster’ weerklinkt. De vraag is dan natuurlijk wat voor iemand dat was. Lees hier alles over de geschiedenis en historie van de wijkverpleging.

Jeltje de Bosch Kemper (1836-1916)

Jeltje de Bosch Kemper werd op 28 april 1836 in een welgestelde familie in Amsterdam geboren. Het was niet gebruikelijk dat beschaafde meisjes werkten of studeerden. Maar Jeltje wilde zich nuttig maken en stortte zich op de verbetering van de maatschappelijke positie van vrouwen en verpleegsters.

Dag van de Verpleging

Als je op internet zoekt naar ‘Dag van …’ lijkt het wel of er elke dag iets te vieren of te herdenken valt. Je moet dus van goeden huize komen om je daartussen staande te houden. De ‘Dag van de Verpleging’ doet dat in Nederland al meer dan een halve eeuw. Waarom is die dag in het leven geroepen en hoe is de ontwikkeling verlopen? Gaat het om meer dan een plakje cake bij de koffie?

Verplegen in het ziekenhuis

Waar verplegen we de patiënt. Thuis of in het ziekenhuis? Tegenwoordig worden patiënten - onder andere uit kostenoverwegingen - eerder naar huis gestuurd dan 25 jaar geleden. Verpleegkundigen krijgen daarom steeds meer alleen met de ernstige ziektegevallen te maken. Hoe was dat in de 19e en de 20e eeuw? Hoe zagen ziekenhuizen er uit? Bestonden verpleegkundigen al en wat deden ze toen? Lees hier alles over de geschiedenis en de historie van het ziekenhuis.

Marianne van Driel Krol (1920-2003)

Marianne van Driel Krol werd in 1920 in Haarlem geboren. Zij zette zich in voor één brede basisopleiding voor verpleegkundigen. Haar initiatieven op het gebied van wet- en regelgeving waren doorslaggevend voor de ontwikkeling van de verpleegkunde in de 20e eeuw .

Verplegen in de Z

Eeuwenlang zijn termen voor verstandelijk gehandicapten en psychiatrische patiënten door elkaar gebruikt. De haast eindeloze opsomming varieert van zwakzinnigen tot idioten, debielen, imbecielen, achterlijken, onvolwaardigen, onmaatschappelijken, onnozelen, waanzinnigen, gekken en dwazen. Bij verstandelijk gehandicapten of zwakzinnigen is er altijd sprake van gebrekkige verstandelijke vermogens. Het is een groep die niet of moeilijk voor zichzelf kan zorgen. De kwetsbaarheid is gebleven, maar tegenwoordig spreken we over ‘mensen met mogelijkheden’. Hoe komt dat zo? Lees hier alles over de geschiedenis en historie van de zorg voor verstandelijk gehandicapten.

Hall of Fame

Wie zijn ze, die vrouwen en mannen uit de geschiedenis die het beroep van verpleegkundige en verzorgende groot gemaakt hebben? Natuurlijk kent iedereen Florence Nightingale wel, maar al die andere ambassadeurs en voorbeelden verdienen ook onze aandacht. Hier zijn ze!

Verplegen in de psychiatrie

Mensen met psychische stoornissen blijven tegenwoordig zo lang mogelijk thuis wonen. Ze worden ambulant behandeld of zelfs via internet. Patiënten heten cliënten. Oppassers en bewaarders hebben plaatsgemaakt voor verpleegkundigen of verpleegkundig specialisten in de GGZ. Lees hier meer over de geschiedenis en de historie van de GGZ.

Lientje de Bussy-Kruysse (1858–1937)

Lientje Kruysse was een van Nederlands eerste gediplomeerde verpleegsters. Haar grote verdienste is dat zij kennis uit het buitenland in Nederland heeft geïntroduceerd. Zo heeft zij de wijkverpleging in diverse steden georganiseerd naar het toonaangevende Brits model.

Nieuws

In dit nieuwsdossier vind je het laatste nieuws van en over het Florence Nightingale Instituut. We houden je op de hoogte van relevante ontwikkelingen, maar ook van nieuwe themadossiers op deze website.

Canon van de zorg

Welkom op de website van het Florence Nightingale Instituut! We beginnen natuurlijk met onze eigen canon van de verpleging en verzorging. Zo zie je hoe beide beroepen zich hebben ontwikkeld, met hoogte- en dieptepunten. Meer weten over die rijke geschiedenis? Laat je dan verrassen door onze themadossiers vol verhalen, foto’s, film en objecten over de verpleging en verzorging, vroeger en nu.

Dag Prinsengracht

In 1857 beleefde de verpleging in Amsterdam een hoogtepunt. Op de Prinsengracht 769 gingen de deuren van een imposant ziekenhuis open. Het deftige gebouw was bedoeld voor de huisvesting en opleiding van de pleegzusters. Het Prinsengrachtziekenhuis ontving in het begin weinig patiënten. De kleinschaligheid van het ziekenhuis werd de kracht. De kracht van de Gracht. Eind 2014 sloot dit unieke opleidingsziekenhuis definitief zijn deuren. In dit dossier leggen we de bijzondere historie vast.

Bep Engelberts (1898-1965)

Anna Elisabeth Wilhelmina Christine Engelberts, roepnaam Bep, beschouwde haar verpleegkundige werk in Nederland en Nederlands-Indië als de vervulling van een gewone plicht. Daarmee was ze een voorbeeld voor velen en een onmisbare steun voor de artsen met wie ze samenwerkte.

Bep Engelberts (1898-1965)

Bep Engelberts beschouwde haar verpleegkundige werk in Nederland en Nederlands-Indië als de vervulling van een gewone plicht. Daarmee was ze een voorbeeld voor velen en een onmisbare steun voor de artsen met wie ze werkte.

<
>

Het 'Tjikini' ziekenhuis in Batavia

De officiële naam van het 'Tjikini' ziekenhuis was het 'Koningin Emma Ziekenhuis', de naam 'Tjikini' kwam van een nabijgelegen kampong. Bep Engelberts werkte hier van 1939 tot 1951.


Titel
  • Het 'Tjikini' ziekenhuis in Batavia waar Bep Engelberts werkte

Periode
  • Van 1910 tot 1935





<
>

Opleiding

Anna Elisabeth Wilhelmina Christine Engelberts, roepnaam Bep, zag het levenslicht op 6 september 1898 in Bergschenhoek. Ze kwam uit een predikantengezin. In juli 1917 behaalde ze haar diploma aan de HBS voor meisjes te Amsterdam. Al vroeg wist ze dat ze verpleegster wilde worden, een wens die haar vader in eerste instantie afkeurde. Zij zou voor zo’n loopbaan niet sterk genoeg zijn. Maar Bep had zich, buiten medeweten van haar familie, al op 19-jarige leeftijd aangemeld als leerling-verpleegster bij het Wilhelmina Gasthuis te Amsterdam. 

Helaas werd ze afgewezen vanwege haar te jonge leeftijd. Als tussenoplossing besloot ze te gaan werken in het Burgerweeshuis te Bergen aan Zee. Een jaar later solliciteerde ze opnieuw bij het Wilhelmina Gasthuis, waar geneesheer-directeur Kuiper haar nu wel ‘voldoende uitgerust’ vond. In 1918 kon ze beginnen met de opleiding tot ziekenverpleegster. Maar na 3 dagen werd Bep getroffen door de Spaanse griep, waarna haar familie en vrienden zeiden: ‘Zie je wel dat je er niet sterk genoeg voor bent!' Dat was ín haar geval tegen dovemansoren gezegd, want op 16 november 1921 mocht zij het diploma ziekenverpleegster A van het Witte Kruis in ontvangst nemen.

<
>

Tropencursus

Groepsfoto van de deelnemers aan een tropencursus, zuster Engelberts met kapje. Datum onbekend.


Titel
  • Tropencursus, gegeven door Bep Engelberts

Periode
  • Van 1951 tot 1961





<
>

Nederlands-Indië

Een aantal maanden na het behalen van de kraamaantekening vertrok Bep in juli 1924 in dienst van het Nederlandsch Zendeling Genootschap naar Nederlands-Indië. Eenmaal aangekomen studeerde ze een half jaar Javaans en Maleis. Op 21 februari 1925 ging ze in het Zendingshospitaal van Modjowarna werken. Ze behaalde in 1931 in de kraamkliniek Mardi Santosa te Soerabaja haar diploma tot vroedvrouw. In 1935 ging ze als vroedvrouw aan de slag in een verloskundige praktijk in Batavia.

Na 4 jaar gewerkt te hebben voor het Zendingshospitaal in Malang zond het Zendeling Genootschap Zending haar uit naar het Koningin Emma Ziekenhuis ‘Tjikini’ te Batavia met als doel daar de verpleging te organiseren.

 

<
>

Beantwoord deze vraag en ontdek welke themadossiers voor jou interessant zijn.

De voor jou geselecteerde dossiers verschijnen naast elkaar. Je kunt via het pijltje in de rode balk aan de zijkant van het dossier verder klikken.

Verberg Voor jou, omdat je meer wilt weten over educatie