Educatie

Het Florence Nightingale Instituut ontwikkelt van oudsher op vernieuwende wijze educatief materiaal. Dit doen we om leerlingen en studenten inzicht te geven in de ontwikkelingen die het vak verpleging en verzorging heeft doorgemaakt. We zijn ervan overtuigd dat geschiedenis een plek in het curriculum verdient, of het nu verplicht is of niet. Ons motto luidt niet voor niets: ‘the future of nursing is built on the past’.

Waarom geschiedenis?

Geschiedenis van de verpleging laat zien waar het beroep vandaan komt. Hoe het zich ontwikkeld heeft. Welke bijzondere prestaties zijn geleverd. Welke vernieuwingen zijn doorgevoerd en wie ons in de loop der tijd zijn voorgegaan. Toekomstige en huidige verpleegkundigen en verzorgenden zijn onderdeel van een lange traditie. Ze kunnen zich spiegelen aan pioniers en rolmodellen, zonder de ogen te sluiten voor eventuele fouten uit het verleden. De geschiedenis laat zien hoe de beroepsgroep zich gevormd heeft, hoe deze is geprofessionaliseerd en welke beroepsorganisaties zijn ontstaan. Dat alles ondersteunt de beroepsidentiteit en versterkt een gevoel van beroepstrots. We zijn ervan overtuigd dat historische kennis ook bijdraagt aan innovatief denken.

<
>

Educatie voor jou

Via educatieve opdrachten geven we studenten graag inzicht in de ontwikkelingen die het vak heeft doorgemaakt. In dit dossier vind je een aantal voorbeelden van zo’n educatieve opdracht. Veel succes!

<
>

Verpleging en samenleving

De verpleging als beroep ontwikkelt zich niet in een vacuüm, maar in relatie tot de samenleving. Kennis van de omstandigheden en structuren waarin vroeger gewerkt werd, leidt tot beter begrip van de situatie waar verpleegkundigen en verzorgenden vandaag de dag mee te maken hebben.

Geschiedenis leert studenten omgaan met vragen als: hoe heeft de verpleegkundige praktijk zich ontwikkeld en waarom juist zo; hoe verhouden actuele discussies en vraagstukken zich tot het verleden; welke beelden hebben wij over heden en verleden en waar komen die vandaan? Daardoor kunnen ze gefundeerd meedenken en meepraten over actuele vraagstukken en hun eigen positie daarin bepalen.

<
>

Veranderingen in de wijkverpleging 1900-1950-2000

Tegenwoordig heet alles thuiszorg: gezinszorg, ouderenzorg, kraamzorg, wijkverpleging, huishoudelijke hulp. Vroeger was dat heel anders.

Het vak verpleging ontstond in de 19e eeuw. Rond 1880 ontstonden de eerste verpleegstersopleidingen in Nederland. Verpleegsters waren toen overal inzetbaar: in de ziekenhuizen maar ook in de wijken.

Hoe veranderde het werk van de wijkverpleegster tussen 1900 en 2000? Bekijk om deze opdracht te maken het werkblad: 

Werkblad

Antwoordblad

 

Deze opdracht is op HBO-niveau

<
>

Permanent in beweging

Wie de hedendaagse beroepspraktijk als gegeven neemt, vergeet dat vrijwel alle aspecten daarvan het gevolg zijn van historische ontwikkeling en vernieuwing. Soms ging het om grootse innovaties, vaak ook om kleine stapjes die in de dagelijkse praktijk werden bedacht en doorgevoerd. Zowel organisatorisch, beroepsinhoudelijk als sociaal is het verpleegkundige vak permanent in beweging: er worden steeds nieuwe eisen gesteld, steeds nieuwe technieken ontwikkeld, steeds nieuwe posities ingenomen. Geschiedenisonderwijs zorgt ervoor dat studenten zich ervan bewust worden dat zij zich bevinden op één moment in een lange tijdlijn. Het opent hun ogen voor het permanente proces van verandering en zorgt ervoor dat zij op hun beurt geprikkeld worden tot een innovatieve houding.

 

<
>

Gezinszorg

De professional die organisatorische taken in een gezin overneemt, heet sinds 1997 verzorgende of helpende. Ook namen als thuisbegeleidster, ouderenhelpster of gezinshulp komen voor. Ze zijn afgeleid van de beroepsbeoefenaren die vanaf begin 20e eeuw in de gezinsverzorging werkzaam waren. Zij waren de praktische vervangsters van moeders, die hun taken in het gezin niet konden vervullen. Er werden hoge eisen aan hen gesteld. Hoe is het beroep van huisverzorgster - zoals de gezinsverzorgende vroeger heette - veranderd?

1895 - 1945

’Hulp in de Huishouding’

Deze helpster van de Katholieke Vereniging ‘Hulp in de Huishouding’ vervangt de moeder in het gezin. Ze schenkt koffie voor vader en verstelt tussen de bedrijven door het linnengoed met de Singer naaimachine. Het kindje kijkt onwennig naar deze rijzige dame in wit uniform.


Titel
  • Helpster van ’Hulp in de Huishouding’

Periode
  • Van 1939 tot 1940





<
>

Particulier initiatief

In de 19e eeuw was de zorg voor het gezin de taak van de moeder. Als zij ziek was, had dat vaak dramatische gevolgen. Het grootste risico liepen arme huishoudens waar de vader en moeder allebei moesten werken. Het inkomen viel weg en het huishouden ontspoorde. Om ontwrichting van die gezinnen te voorkomen, riepen vermogende particulieren vanaf 1895 verenigingen in het leven. De eerste was ‘Hulp in het Huisgezin’ in Deventer en daarna volgden initiatieven in andere steden in hoog tempo. Ook de verzuilde kruisverenigingen, die vanaf het eind van de 19e eeuw het licht zagen, richtten zich op verbetering van verzorging van het gezin.

<
>

Handnaaimachine

De komst van de naaimachine verlichtte het werk van gezinsverzorgsters enorm. Het stoppen van sokken en kousen bleef een hele klus, maar dankzij de handnaaimachines, waarvan het merk Singer buitengewoon populair was, konden intensieve naaiklussen en verstelwerk sneller uitgevoerd worden. Tijdens de opleiding kwam ...

... het werk met hand- of trapnaaimachine ook aan bod. Men moest stukjes in lakens, overalls of blousjes kunnen zetten, en geblokte of gebloemde stoffen op een goede manier kunnen verstellen.


Titel
  • Handnaaimachine gebruikt in de gezinsverzorging

Periode
  • Van 1880 tot 1940





<
>

Insigne Katholieke Gezinshulp

Ten tijde van het hoogtepunt van de gezinsverzorging beschikte iedere zuil over zijn eigen opleiding. Het was erg belangrijk dat katholieke meisjes ook in een katholiek gezin hulp boden en niet in een gereformeerd gezin. De normen en waarden van het katholiek gezin, zoals het bidden en ter kerke gaan, moesten ook ...

... door de gezinsverzorgster worden gekoesterd en uitgedragen.


Titel
  • Insigne Katholieke Gezinshulp

Periode
  • Van 1938 tot 1980





<
>

Marianne van Driel Krol (1920-2003)

Marianne van Driel Krol werd in 1920 in Haarlem geboren. Zij zette zich in voor één brede basisopleiding voor verpleegkundigen. Haar initiatieven op het gebied van wet- en regelgeving waren doorslaggevend voor de ontwikkeling van de verpleegkunde in de 20e eeuw .

Verplegen in de psychiatrie

Mensen met psychische stoornissen blijven tegenwoordig zo lang mogelijk thuis wonen. Ze worden ambulant behandeld of zelfs via internet. Patiënten heten cliënten. Oppassers en bewaarders hebben plaatsgemaakt voor verpleegkundigen of verpleegkundig specialisten in de GGZ. Lees hier hoe deze veranderingen tot stand gekomen zijn.

Vlag Dag van de Verpleging

Dit jaar wordt de Dag van de Verpleging voor de 50e keer gevierd. En jaarlijks wappert er dan wel ergens bij een instelling in ons land de speciale vlag van de Dag van de Verpleging. Een prachtig symbool, maar inmiddels wel enigszins gedateerd. Daar moet nu verandering in komen.

Nannie Blogt

Onze directeur drs. Nannie Wiegman, historicus en verpleegkundige van huis uit, blogt regelmatig. Dit gebeurt meestal naar aanleiding van actuele ontwikkelingen die zij in haar blog becommentarieert en in historisch perspectief plaatst.

Lientje de Bussy-Kruysse (1858–1937)

Lientje Kruysse was een van Nederlands eerste gediplomeerde verpleegsters. Haar grote verdienste is dat zij kennis uit het buitenland in Nederland heeft geïntroduceerd. Zo heeft zij de wijkverpleging in diverse steden georganiseerd naar het toonaangevende Brits model.

Bep Engelberts (1898-1965)

Anna Elisabeth Wilhelmina Christine Engelberts, roepnaam Bep, beschouwde haar verpleegkundige werk in Nederland en Nederlands-Indië als de vervulling van een gewone plicht. Daarmee was ze een voorbeeld voor velen en een onmisbare steun voor de artsen met wie ze samenwerkte.

Bets Bilgen (1906-1996)

Bets Bilgen was een enthousiaste en praktische verpleegkundige. Doordat ze wetenschappelijke theorieën een praktische invulling wist te geven hielp ze de verpleging als vak verder. Haar enthousiasme, haar scherpe inzicht en haar arbeidsethos waren voor velen een belangrijke inspiratiebron.

Literatuur

Wil je meer te weten komen over de historie van de verzorgende en verpleegkundige beroepen? We hebben een literatuurlijst met een aantal standaardwerken voor je samengesteld, die samen een goed overzicht geven van de ontwikkeling en de geschiedschrijving

Hall of Fame

Wie zijn ze, die vrouwen en mannen die het beroep van verpleegkundige en verzorgende groot gemaakt hebben? Natuurlijk kent iedereen Florence Nightingale wel, maar al die andere ambassadeurs en voorbeelden verdienen ook onze aandacht. Hier zijn ze!

Kraamzorg thuis

In Nederland was thuis bevallen de normaalste zaak van de wereld, ook nadat in andere westerse landen de medicalisering van de geboorte toenam. Nederlandse vrouwen kregen hun baby lange tijd liever thuis dan in het ziekenhuis. Toch daalt het aantal thuisbevallingen aanzienlijk. Hoe gaat dat verder en wat betekent die afname voor het beroep van kraamverzorgende?

Jeltje de Bosch Kemper (1836-1916)

Jeltje de Bosch Kemper werd op 28 april 1836 in een welgestelde familie in Amsterdam geboren. Het was niet gebruikelijk dat beschaafde meisjes werkten of studeerden. Maar Jeltje wilde zich nuttig maken en stortte zich op de verbetering van de maatschappelijke positie van vrouwen en verpleegsters.

Nieuws

In dit nieuwsdossier vind je het laatste nieuws van en over het Florence Nightingale Instituut. We houden je op de hoogte van relevante ontwikkelingen, maar ook van nieuwe themadossiers op deze website.

Verplegen in het ziekenhuis

Waar verplegen we de patiënt - thuis of in het ziekenhuis? Tegenwoordig worden patiënten - onder andere uit kostenoverwegingen - eerder naar huis gestuurd dan 25 jaar geleden. Verpleegkundigen krijgen daarom steeds meer alleen met de ernstige ziektegevallen te maken. Hoe was dat in de 19e en de 20e eeuw? Hoe zagen ziekenhuizen er uit? Bestonden verpleegkundigen al en wat deden ze toen?

Verplegen in de wijk

Wijkverpleging staat volop in de schijnwerpers. Vergrijzing en bezuiniging maken dat de thuiszorg op een andere manier georganiseerd moet worden. Huishoudelijke hulp komt bij gemeenten te liggen, terwijl verpleging en verzorging een taak van de wijkverpleging blijven. De roep om de ‘ouderwetse wijkverpleegster’ weerklinkt. De vraag is dan natuurlijk wat voor iemand dat was.

Zorg! Wat weet jij ervan?

Het Florence Nightingale Instituut (FNI) is het kenniscentrum van de geschiedenis van de verpleging en verzorging. In de zorg werken ruim 400.000 mensen als verplegende of verzorgende. Een vak om trots op te zijn! Maar wat weet jij eigenlijk over de geschiedenis hiervan? Vul de quiz in vóór 1 juli 2014, laat je contactgegevens achter en maak kans op een ipad mini of 1 van de 10 no nurses no future pakketten.

Verplegen in de thuiszorg

Thuiszorg is een koepelbegrip dat wijkverpleging, gezinszorg, kraamverzorging, ouderenzorg en zorg voor chronisch zieken en gehandicapten omvat. Nu ingrijpende wijzigingen in de zorg voor de deur staan, leidt het begrip thuiszorg nogal eens tot spraakverwarring.

Tijdlijn

Tussen 1830 en nu komen verplegen en verzorgen tot bloei. Hoogte- en dieptepunten, kleine en grote gebeurtenissen maken hun geschiedenis. Hier vind je een globale tijdlijn van die ontwikkeling. Samen met jou maken we deze tijdlijn completer. Schrijf je mee aan deze tijdlijn?

Verplegen in de Z

Eeuwenlang zijn termen voor verstandelijk gehandicapten en psychiatrische patiënten door elkaar gebruikt. De haast eindeloze opsomming varieert van zwakzinnigen tot idioten, debielen, imbecielen, achterlijken, onvolwaardigen, onmaatschappelijken, onnozelen, waanzinnigen, gekken en dwazen. Bij verstandelijk gehandicapten of zwakzinnigen is er altijd sprake van gebrekkige verstandelijke vermogens. Het is een groep die niet of moeilijk voor zichzelf kan zorgen. De kwetsbaarheid is gebleven, maar tegenwoordig spreken we over ‘mensen met mogelijkheden’. Hoe komt dat zo?

Dag van de Verpleging

Als je op internet zoekt naar ‘Dag van …’ lijkt het wel of er elke dag iets te vieren of te herdenken valt. Je moet dus van goeden huize komen om je daartussen staande te houden. De ‘Dag van de Verpleging’ doet dat in Nederland al een halve eeuw. Waarom is die dag in het leven geroepen en hoe is de ontwikkeling verlopen? Gaat het om meer dan een plakje cake bij de koffie?

Ode aan ons beroep

Met de arbeidsmarkt voor verpleegkundigen gaat het op en neer. Voorspelden deskundigen zeer recent nog een groot tekort aan handen aan het bed, inmiddels is het dringen geblazen om een baan te vinden. Die golfbeweging is blijkbaar kenmerkend voor de zorgberoepen. 

Een halve eeuw geleden zaten directies van ziekenhuizen met de handen in het haar. Vrouwen kozen liever voor een baan met meer glamour dan voor een functie aan het bed. Wat moest er gebeuren om vrouwen en meisjes weer te interesseren voor het nobele beroep van verpleegster?

De Publiciteitscommissie van de toenmalige beroepsorganisatie, de Federatie, wist raad. In 1964 riep deze PR-commissie avant la lettre 12 mei uit tot de landelijke Dag van de Verpleging. Die datum was niet toevallig gekozen. De geboortedag van Florence Nightingale, een jaar eerder door de International Council of Nurses uitgeroepen tot ‘Nurses Day’, was een uitgelezen moment om het verpleegstersberoep onder de aandacht van het brede publiek te brengen. Doel van de Dag van de Verpleging was reflectie op het eigen beroep en deskundigheidsbevordering. Alle registers werden opengetrokken op die eerste dag in 1964.

 

Een week lang stond het beroep van verpleegkundige centraal in tal van radioprogramma’sCoryfeeën uit de beroepsgroep zoals de zusters Hörchner en Quanjer werden geïnterviewd over thema’s zoals de opleiding en de relatie arts-verpleegkundige. Ineens was er in het hele land aandacht voor de verpleging. Absoluut hoogtepunt was het hijsen van de vlag van de Dag van de Verpleging op het terrein van psychiatrisch ziekenhuis Brinkgreven in Deventer. De medewerkers hadden het patroon zelf bedacht. De vlag zou de jaren erna trots op menig ziekenhuisdak wapperen. Inmiddels is menigeen vergeten dat de Dag van de Verpleging ooit in het leven geroepen is om het beroep te promoten. Maar 12 mei, de geboortedag van Florence, moeten we blijven vieren tot in lengte van dagen. Gewoon, omdat het een prachtige ode is aan ons beroep.

Uit de rubriek Toen en Nu van vakblad Nursing, editie mei 2014 door Nannie Wiegman, directeur FNI

<
>

Ontwerp jij de nieuwe vlag?

Het Florence Nightingale Instituut (FNI) en beroepsorganisatie V&VN vinden dat het na een halve eeuw hoog tijd is voor een nieuwe, eigentijdse vlag. Vind jij dat ook? Maak dan een nieuw ontwerp en stuur het wedstrijdformulier in voor 1 oktober 2014.

In januari 2015 maakt de jury het mooiste ontwerp voor de nieuwe vlag bekend. De winnaar ontvangt een geldbedrag van € 250. Ook is het ontwerp straks terug te zien op een gloednieuwe vlag voor de Dag van de Verpleging. Die vlag wordt straks in productie genomen door de Dokkumer Vlaggen Centrale en is begin 2015 te verkrijgen via de webwinkel van het FNI.

Direct naar het dossier Vlag voor de Dag van de verpleging

 

<
>

Mark Rutte hijst vlag in 2014

12 mei 2014 - Op de 51ste Dag van de Verpleging hijst minister president Mark Rutte de 50 jaar oude vlag. Deze vlag is afkomstig uit de collectie van het Florence Nightingale Instituut. Rutte krijgt de vlag daarom aangeboden door onze directeur drs. Nannie Wiegman. De ceremonie vindt plaats bij het Rijnland Ziekenhuis in Leiderdorp. Hier wordt later die dag de Verpleegkundig AdviesRaad geinstalleerd. 

Rutte kreeg de vlag aangeboden door drs. Nannie Wiegman, directeur van het Florence Nightingale Instituut. De vlag is ook in het bezit van het FNI. Rutte gaf hiermee het startsein voor een gezamenlijke campagne van het Florence Nightingale Instituut en V&VN voor een nieuwe vlag.

<
>
<
>
1945 - 1964

Beantwoord deze vragen. Dan tonen we de voor jou relevante themadossiers.

Verberg Voor jou, omdat je meer wilt weten over educatie